Met een glas rosé ten strijde tegen de regels van de ramadan

In Marokko eisen enkelingen het recht op om de voorschriften van de ramadan te negeren. Dat gaat niet zonder slag of stoot. De politie lijkt vrijdenkers een stap voor.

In een bar in Rabat doet Ibtissame ‘Betty’ Lachgar haar glas rosé nog eens vol. „Nu het nog kan.” Het is kort voor de start van de ramadan afgelopen donderdag. In Marokko mag tijdens de vastenperiode alleen nog aan buitenlanders alcohol geschonken worden. Dat er volgens de wet eigenlijk heel het jaar geen alcohol mag worden verkocht aan moslims – een verbod dat massaal wordt overtreden – wordt gemakshalve even vergeten. Het is maar een van de vele ongerijmdheden van de Marokkaanse samenleving waar Lachgar, een 34-jarige klinisch psychologe, zich druk om kan maken.

„Mensen denken dat ik tegen de islam ben maar dat is echt niet zo. Ik wil alleen dat men ophoudt met alles in het teken van de islam te zetten. Ik heb het over mensen die je op straat vragen of je wel vijf keer per dag bidt, of je wel vast tijdens de ramadan... Dat zijn persoonlijke zaken waar niemand iets mee te maken heeft. Vraag ik soms welke kleur onderbroek jij draagt?”

Lachgar is samen met journaliste Zineb El Rhazoui het gezicht van MALI, een collectief dat ijvert voor de rechten van het individu in Marokko. Vorige zomer zorgde MALI voor een schandaal door midden in de ramadan een picknick te willen organiseren in de stad Mohammedia. Hun doel: afschaffing van wetsartikel 222 dat mensen die „op ostentatieve wijze” de vasten breken tot zes maanden cel in het vooruitzicht stelt. Zo ver kwam het niet: reeds op het station werd het handvol activisten opgewacht door een politiemacht, en ze dropen onverrichter zake af. In de dagen daarop werden vijf activisten opgepakt voor verhoor en hun actie werd door alle politieke partijen veroordeeld. „Wij zijn met de dood bedreigd, de pers heeft een haatcampagne tegen ons ontketend. Het was echt heftig”, zegt Lachgar.

De voorbije weken wilde iedereen – van de Marokkaanse media tot de satellietzender Al Arabiya – weten of MALI dit jaar opnieuw een ramadanactie gaat ondernemen. Maar de politie doet haar werk grondig: toen MALI-activisten in mei actie wilden voeren tegen de seksuele intimidatie van vrouwen, waren ze al opgepakt nog voor ze hun spandoeken konden ontrollen. De politie lijkt MALI altijd een stapje voor te zijn.

Het verklaart waarom Najib Chaouki een beetje paranoïde is. „Nee, niet deze, het stikt er van de agenten”, zegt hij terwijl een koffietent zoeken in Casablanca. Chaouki, een 31-jarige journalist, was MALI-activist van het eerste uur, maar na de actie in mei heeft hij de beweging de rug toegekeerd. „Ik had vorig jaar al het gevoel dat onze strategie fout zat”, zegt hij. „Het was actie om de actie. Om de mentaliteit te veranderen moet je met de mensen in discussie gaan, en dat vraagt tijd.”

Daar is Betty Lachgar veel te ongeduldig voor. „Ik krijg het heen en weer wanneer mensen zeggen: ‘Maar, Betty, je weet toch dat dit Marokko is!’ Als ze dat in Frankrijk en Amerika ook hadden gezegd, dan mochten vrouwen nog altijd niet stemmen en hadden homo’s geen rechten.”

Lachgar heeft de pech dat zij in een land woont dat juist conservatiever wordt. „Mijn moeder, die overigens wel vast, zegt altijd dat ik beter had geleefd in de tijd dat zij jong was. Zij ging de straat op in een minirokje en niemand die daar toen wat van zei.”

Hoeveel mensen als Lachgar en Chaouki er vandaag de dag zijn in Marokko is onmogelijk te zeggen. Maar dat niet iedereen de ramadan verwelkomt, is wel duidelijk. De meeste Marokkaanse emigranten zijn vorig weekend al naar Europa teruggekeerd – vroeger dan gewoonlijk – en veel Marokkanen die het zich kunnen veroorloven zijn deze week plots met vakantie vertrokken. Zoals Karim, een 43-jarige hoogleraar. „In de jaren zeventig kon je nog gewoon eten op de campus; dat is nu ondenkbaar”, zegt Karim kort voor vertrek naar Frankrijk. „Ik heb vrienden die het feit dat ze niet vasten moeten verzwijgen voor het eigen huispersoneel. Dat is het gevolg van de islamisering.”

Chaouki gaat de ramadan dit jaar discreet bij hem thuis boycotten. Zineb El Rhazoui verhuist naar Parijs. En Lachgar? Die treitert haar achtergebleven vrienden met Facebook-berichten over de rosé op haar Spaanse vakantieadres.