Het spoor wordt winterhard

Nog twee maanden en dan moet de klus geklaard zijn. Het Nederlandse spoorwegnet telt zo’n 7.000 wissels. Van de 2.000 meestgebruikte moet voor 15 oktober de verwarming gecontroleerd zijn en zo nodig gerepareerd of vervangen. Door hevige sneeuwval gingen afgelopen winter de gasverwarmers vaak uit. Dat leidde tot bevroren wissels en verstoord treinverkeer. Van 21 tot en met 23 december vaardigden NS en ProRail zelfs een negatief reisadvies uit.

„Dat gaat deze winter niet meer gebeuren”, belooft Anthonie Bauer, directeur asset management van infrastructuurbeheerder ProRail. „We hebben ons vorig jaar laten verrassen. Siberische omstandigheden daargelaten, blijven de treinen straks gewoon rijden.”

En dus gaan iedere nacht, als de laatste passagierstrein weg is, werkploegen het spoor op om wisselverwarmers te vervangen. Zo’n ploeg vervangt in een half uur de gebruikte roestbruine holle staaf van ongeveer twee meter door een nieuwe van glimmend metaal. Als het gaat sneeuwen, wordt het gas door deze buis geleid, om via zeven mondingen brandend naar buiten te komen. De bougies in dit nieuwe model zijn betrouwbaarder dan de oude, zegt een van de uitvoerders, en dus beter bestand tegen nat, koud en winderig weer.

ProRail had in 2005, na een periode met forse sneeuwval, al eens moeten beloven dat niet-functionerende wisselverwarmers vervangen zouden worden. Dat is toen onvoldoende gebeurd, bleek afgelopen winter. Directeur Bauer baalt ervan dat het zo is misgelopen, zegt hij. „Ons imago was in één keer aan gort. Al het goede werk dat we hadden gedaan om de punctualiteit te verbeteren, was hiermee tenietgedaan.”

Het controleren, repareren en vervangen van de wisselverwarmers door ProRail kost tussen de 20 en 30 miljoen euro en maakt deel uit van een investeringsprogramma van ongeveer 45 miljoen euro. Niet al dat geld gaat zitten in ijzer, zegt Bauer. „We zetten ook een weerbureau op. De medewerkers ervan zijn ervoor verantwoordelijk dat we tijdig kunnen inspelen op meteorologische ontwikkelingen.” Het bureau zal niet alleen in de winter gebruikt worden, benadrukt hij. „Het is er ook voor de vallende blaadjes in de herfst en de van warmte uitzettende rails in de zomer.”

Ook NS, verantwoordelijk voor het treinmaterieel en de dienstregeling, bereidt zich voor op de winter. Het bedrijf investeert daartoe de komende jaren 50 miljoen euro. Het leeuwendeel van dit bedrag, 40 miljoen, gaat op aan vervanging van elektrische installaties van het oudste model intercitydubbeldekkers. De huidige bedrading is gevoelig voor binnendringende stuifsneeuw die, eenmaal gesmolten, voor kortsluiting zorgt. „Deze vervanging is ingrijpend en heeft daardoor een langere doorlooptijd. Ze gaat pas in 2011 van start”, laat een woordvoerder van de NS weten. Deze intercity’s zijn dus voorlopig nog niet winterklaar.

Voor de komende maanden staan aanpassingen op het programma die de kans op schade aan het materieel door afbrekend ijs en stuifsneeuw aan intercity’s en sprinters moeten verkleinen. Ook wordt de voorraad zekeringen vergroot. Door het enorme aantal kortsluitingen was die de afgelopen winter opgeraakt.

Minister Eurlings (Verkeer, CDA) houdt de wintervoorbereidingen op het spoor nauwlettend in de gaten. Hij liet een onafhankelijk onderzoeksbureau het werk van ProRail en NS controleren. Vorige maand stuurde hij een voortgangsrapportage aan de Tweede Kamer. De vraag of het spoor tijdig ‘winterhard’ zal zijn, wordt door de onderzoekers met ‘ ja’ beantwoord. „Ik stel daarmee vast dat NS en ProRail voor de komende winter op koers liggen”, schrijft Eurlings de Kamer. Extra geld krijgen de bedrijven niet van hem. De investeringen moeten uit eigen middelen komen.

De planning voor de lange termijn moet goed in de gaten worden gehouden, aldus de minister. NS en ProRail hebben „nog huiswerk om in hun organisaties goed te borgen dat ook in de toekomst de reiziger verzekerd blijft van winterhard spoor.”

Chris Vonk van reizigersvereniging Rover denkt dat het belangrijk is dat Eurlings er de wind onder houdt. „De minister heeft NS en ProRail na de chaos van afgelopen winter flink op hun donder gegeven en dat heeft geholpen. Wij zullen de situatie goed in de gaten houden en als het nodig is aan de bel trekken. Nog een keer een negatief reisadvies is onacceptabel.”

Daarover hoeft Rover zich geen zorgen te maken, als het aan ProRail ligt, benadrukt directeur Bauer. „We zijn al tijdens de winter met de evaluatie begonnen van wat er mis was gegaan. Sindsdien is een groep van 25 mensen bezig om ervoor te zorgen dat die situatie zich niet zal herhalen. We zijn op bezoek geweest in Zweden en Zwitserland, landen met veel sneeuw, om te leren van de ervaringen daar.”

Eén uitkomst van het onderzoek was dat het geen goed idee is alle gasverwarmers te vervangen door elektrische, zoals door sommige experts werd aangeraden. Bauer: „De nieuwe gasverwarmers zijn net zo betrouwbaar en kunnen sneller hitte genereren dan de elektrische verwarmers. Ze zijn dus prima in te zetten op belangrijke punten op het spoor.”