De crisis in de PvdA: Job de Verlosser is Job de loser

Er lijkt een rechts kabinet te komen met de gedoogsteun van Geert Wilders. Het aanstaande kabinet heeft één doel: het terugdringen van de staatsschuld en het stimuleren van de economie. Of het op het gebied van integratie en de positie van de islam enige vooruitgang kan boeken (conform rechtsstatelijke principes) is zeer de vraag. Het CDA is wellicht niet in staat om slepende multiculturele vraagstukken aan te pakken. De tijd zal het leren. Maar hoe is een rechts kabinet met de steun van de PVV tot stand gekomen?

PvdA-leider en vicepremier Wouter Bos liet zijn eigen kabinet vallen. Dat kabinet was al lang daarvoor gestorven, alleen durfde niemand het ten grave te dragen. Balkenende IV kreeg een rumoerige begrafenis. Eigenlijk heeft dat kabinet nooit goed kunnen functioneren. De derde partij, de ChristenUnie, bleek niet in staat om een adequate, verbindende en bemiddelende rol te spelen. Het kon ook niet, omdat die partij uit onervaren machtspolitici bestaat die vooral gelovige idealisten zijn. Zij weten niet hoe de macht werkt. Is dat raar? Nee, voor deze partij staat niet de politieke macht maar het ideologische, links-christelijke fundamentalisme voorop.

Het laatste kabinet-Balkenende werd lamgelegd door de PvdA. Al voor de aanvang van de financiële crisis blokkeerde de PvdA een besluit over het ontslagrecht. Premier Balkenende probeerde de zaak te redden door telkens principiële besluiten uit te stellen. Een foute strategie. En dit werd hem tijdens de verkiezingen zwaar aangerekend. Maar de kardinale fout werd gemaakt door Wouter Bos. Hij liet het kabinet niet om de economische vraagstukken vallen, maar om een internationaal vraagstuk: Uruzgan.

De missie in Uruzgan gebruikte Wouter Bos als een instrument omwille van binnenlandse politiek. Onbewust creëerde hij een nieuwe situatie rond Afghanistan: de terugtrekking van een westers land uit Afghanistan. De gedroomde president van de PvdA, Barack Obama, werd niet door rechtse maar juist door een linkse Europese leider, en niet de minste, in de steek gelaten. Waarvoor diende dit besluit van Wouter Bos? Een paar zetels meer in de Tweede Kamer. Terecht werden hij en zijn partij gefeliciteerd door een woordvoerder van de Talibaan. Volgens de Talibaan moeten alle Europese politici het voorbeeld van Wouter Bos volgen. In de ogen van de Talibaan is de PvdA een verstandige partij. Dit is een soort waardering waar links Nederland anno 2010 erg trots op zal zijn, bijval van de Talibaan.

Begrijpen de leidinggevende figuren van de PvdA de internationale politiek? De voormalige PvdA-ministers Ed van Thijn, Bram Stemerdink en de oud-internationaal secretaris van de PvdA, Harry van den Bergh, uitten recentelijk in het weekblad Elsevier ernstige kritiek op Wouter Bos. Die zou een kapitale fout hebben gemaakt en zijn opvolger Cohen wordt ervan beschuldigd kruidenierspolitiek te hebben bedreven. Ook Cohen wordt niet gespaard.

Harry van den Bergh, de inmiddels grijze maar nog steeds slimme vos naar wie veel meer geluisterd moet worden bij de PvdA, vindt Cohen ook een onbekwame politicus als het gaat om buitenlandse vraagstukken: „Zijn ervaring [met buitenlandse politiek] tot nu toe, is de stedenband van Amsterdam met Managua, de hoofdstad van Nicaragua. Wat een drama! […] Het is een zootje in de PvdA.” Dat zeg ik ook al een aantal jaren, maar ik ben geen voormalig buitenlandsecretaris.

Ik heb, ondanks alle giftige aanvallen op mij, volgehouden dat Job Cohen een incompetente politicus is. En nu wordt het bewijs door Job zelf geleverd. Hij is inderdaad de vroedvrouw van een rechts kabinet met de gedoogsteun van de PVV. Keihard riep hij dat hij niet bereid is om te onderhandelen over een middenkabinet. Want Job wilde ook GroenLinks en D66 erbij hebben. Waarom niet ook de SP en ook de ChristenUnie? Het werd nog erger toen onder leiding van Cohen ook andere linkse politici openlijk begonnen te vragen om een grondig onderzoek naar een rechts kabinet. Volgens Lubbers hebben ze daar zelfs op aangedrongen: ‘Wees bewust, dat het zou kunnen slagen.’ Het is heel simpel: de VVD wilde een rechts kabinet. En het CDA van Verhagen ook. Maar het CDA had een legitieme reden nodig. Toen Cohen een middenkabinet blokkeerde, ontstond die legitieme reden voor Verhagen om aan een rechts kabinet met de steun van Wilders deel te nemen. Daarbij staat niet de islam centraal, maar draait het om twee essentiële economische vraagstukken: hypotheekrenteaftrek en bezuiniging. Waarom maakte Cohen deze kardinale fout?

Hij is een burgemeester en hij blijft een burgemeester. In een gemeente wordt soms door alle partijen gezamenlijk een coalitie gesloten. Ook is de omvang van de machtspolitiek zeer beperkt. Nu, als burgemeester van Nederland dacht Cohen: ‘Het komt goed. Het college van B&W met zo’n breed mogelijke steun zal worden gevormd.’

Maar het gaat hier om een kabinet en ideologieën spelen een zeer belangrijke rol. Job verwarde het kabinet met het college van B&W van Amsterdam. Daardoor kwamen de PvdA en andere linkse partijen buiten spel te staan. Dit is de prijs voor het blinde vertouwen dat GroenLinks, D66 en zelfs de SP hadden in de PvdA en de PvdA-leider. Wat is de les?

In een parlementair gefragmenteerde democratie moet iedere partij voor haar eigen machtsbelangen staan. Dus geen blokvorming tijdens de verkiezingen. Job Cohen heeft enorm geblunderd, niet met cijfers, maar met het spel der machtsvorming. Daarom belegde hij meteen een fractievergadering om zich te verzekeren van de steun van de fractie. Ook zijn adviseurs hebben gefaald. Ronald Plasterk heeft zeker verstand van moleculaire genetica, maar hij weet weinig van machtspolitiek. Greenpeace-fanaticus Diederik Samsom heeft zeker verstand van walvissen, maar hij weet niks van de economie van de macht.

Politiek is een ambacht. Cohen en zijn adviseurs zijn geen politieke ambachtsmannen. Nu verkeert de PvdA in een diepe crisis. Om uit deze crisis te komen, moeten ze een nieuwe leider, een echte politieke ambachtsman, kiezen. Tevergeefs is de PvdA daar al sinds 2001 mee bezig. Job de Verlosser is Job de loser.

Wilt u reageren? Dat kan via nrc.nl/ellian