Brazilië lonkt naar buurman Bouterse

Brazilië ziet kansen nu Paramaribo zijn partners in de regio zoekt. „De regering van Bouterse wil eindelijk deel uitmaken van de regio.”

De Braziliaanse ambassadeur in Paramaribo, José Luiz Machado e Costa, is een ervaren beroepsdiplomaat met bereisde vrienden. Maar toen hij zijn Braziliaanse kennissen twee jaar geleden vertelde dat hij benoemd was tot hoogste diplomatieke vertegenwoordiger in Suriname kreeg hij steevast dezelfde reactie.

„Aha, je gaat naar Afrika.”

De aimabele diplomaat moet er nog om lachen. „Niemand in Brazilië weet dat Suriname een buurland is en in Suriname weet vrijwel niemand iets van Brazilië.”

Zo is het altijd geweest, maar lang zal dat niet meer duren. Brazilië ziet het presidentschap van Desi Bouterse als een goede mogelijkheid voor een innige samenwerking met het kleine, noordelijke buurland. „Suriname en Guyana zijn nu de weakest link in de Zuid-Amerikaanse gemeenschap. Vooral Suriname leeft in een isolement en keek tot nu toe alleen naar Nederland en de Caraïben. De regering van Bouterse wil eindelijk deel uitmaken van de regio”, zegt Machado e Costa.

Samenwerking met Brazilië moet Suriname helpen „de landbouwschuur” van het Caraïbisch gebied te worden, stond in de tekst van de inaugurele rede die Bouterse donderdag hield in de Anthony Nesty Sporthal in Paramaribo – al vergat de nieuwe president dit fragment op te lezen. Als er volgend jaar een brug over de Marowijnerivier tussen Brazilië en Frans-Guyana komt, kan Suriname voor het eerst over land goederen naar Noord-Brazilië exporteren. Nu zit Zuid-Suriname nog verstopt achter ondoordringbaar tropisch regenwoud.

De Braziliaanse ambassadeur kent de Nederlandse gevoeligheden ten aanzien van de in Den Haag wegens drugshandel tot elf jaar cel veroordeelde Bouterse. „Ik ben geen vriend van Bouterse en had uit Brasilia ook de instructie gekregen hem na de installatie geen hugs and kisses te geven. Je kunt Bouterse wel of niet leuk vinden, maar hij heeft zich nu omringd met mensen met visie. Ik ben onder de indruk van de nieuwe Surinaamse politici, de nieuwe vicepresident Robert Ameerali bijvoorbeeld is een respectabele ondernemer. We moeten nu pragmatisch zijn en Bouterse niet isoleren wegens een bilateraal geschil met Nederland.”

Overigens had ook de Braziliaanse president Lula de uitnodiging voor de installatie van Bouterse afgewezen, net als andere staatshoofden. Lula zou verplichtingen hebben gehad rond de presidentsverkiezingen in Brazilië van begin oktober. „Hij is te druk met het steunen van zijn kandidaat Dilma Rousseff”, verklaart ambassadeur Machado e Costa.

Brazilië is voorstander van grotere eenheid tussen Zuid-Amerikaanse landen. Er moet meer integratie komen via politieke en economische samenwerking. Er moeten snelwegen, treinverbindingen en energievoorzieningen komen die het hele continent bestrijken. „We hebben vrede en stabiliteit nodig om economische ontwikkeling te garanderen. Ik heb Bouterse recentelijk twee keer uitvoerig gesproken en hij deelt die opvattingen”, zegt de ambassadeur.

Het verbaast hem niks. Bouterse heeft zich omringd met een aantal Surinaamse diplomaten die deels zijn opgeleid aan de diplomatenschool Rio Branco in de Braziliaanse hoofdstad Brasilia, zoals diplomaat Robby Ramlakhan en de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Winston Lackin. Tijdens het interview belt de ambassadeur Lackin en voert in vloeiend Portugees een gesprek. „Surinamers vinden dat Nederlanders hen vaak als inferieur behandelen, voor ons zijn Surinamers gelijken”, zegt Machado e Costa.

In Paramaribo is de Braziliaanse invloed steeds duidelijker waarneembaar. Er is een grote wijk waar vrijwel alle Brazilianen bij elkaar wonen. De buurt heet Belenzinho, een verwijzing naar Belém, de grootste en redelijk dicht bij Suriname gelegen Braziliaanse stad. Op straat hoor je alleen Portugees praten, de winkels en kroegen hebben Portugese opschriften. Ze schenken er het Braziliaanse Nova Schin in plaats van Parbo Bier, de trots van Suriname.

De ambassadeur denkt dat er zo’n dertigduizend Brazilianen in Suriname wonen. Andere schattingen lopen op tot het dubbele, ongeveer 10 procent van de bevolking. De meerderheid bestaat uit goudzoekers. Ook wonen er veel Braziliaanse dames van plezier in Paramaribo.

De 38-jarige Braziliaan Cayo uit Goiânia verblijft al vier jaar in Suriname. Hij zoekt in het oerwoud soms maanden achtereen naar goud en verblijft dan weer enige tijd in de hoofdstad om te herstellen van het zware werk. De laatste keer was Cayo, normaal ruim negentig kilo, na zeven maanden jungle afgevallen tot 54 kilo. Nu klust hij bij als manusje-van-alles in het vorige week in Belenzinho geopende Braziliaanse restaurant Recanto Nordestino. De prijs van de maaltijd is er afhankelijk van het gewicht van het voedsel dat je uit de bakken schept.

„Brazilianen kunnen in Suriname meer sparen. Het leven is er goedkoper en rustiger. Steeds meer Brazilianen blijven en beginnen fatsoenlijke bedrijfjes”, zegt hij. Maar echt contact met de Surinamers hebben ze niet. „We leven ons eigen leven. Surinamers kom je ook nooit tegen als goudzoeker. Dat werk vinden ze veel te zwaar.”

En later verklapt hij nog een reden waarom Braziliaanse goudzoekers steeds vaker naar Suriname trekken. Tijdens het goudzoeken wordt het oerwoud flink toegetakeld. In Brazilië is de controle strikter, in Suriname zijn er geen lastige pottenkijkers.

Een groot voorstander van een sterkere oriëntatie op Brazilië is ook de nieuwe chef van het kabinet van Bouterse, de 70-jarige diplomaat Harvey Naarendorp. Hij was minister van Buitenlandse Zaken ten tijde van de Decembermoorden in 1982 – waarbij vijftien politieke tegenstanders van het militaire regime werden vermoord – en van 1987 tot 1991 ambassadeur in Brazilië.

„Dat de nieuwe regering-Bouterse zich nadrukkelijk op Brazilië gaat richten, is niet gebaseerd op diepfilosofische gedachten. Het is nu eenmaal beter een goede buur te hebben dan een verre vriend”, zegt Naarendorp. „In de jaren tachtig kende Brazilië grote economische problemen, maar nu is het land een grote motor van de wereldeconomie. Brazilië heeft een grondgebied van ruim acht miljoen vierkante kilometer en wij maar 163.000. Bovendien beschikken ze over het veelvuldige van onze grondstoffen. We hoeven dus niet bang te zijn dat ze ons willen overnemen.”

Naarendorp vindt dat de regering van de vorige Surinaamse president Ronald Venetiaan de banden met Brazilië heeft verwaarloosd. „Toen ik ambassadeur was in Brazilië studeerden er honderdtwintig Surinamers. Zij verwierven zich in Suriname invloedrijke posities als bijvoorbeeld ondernemer of veearts. Nu zijn er jaarlijks nog maar twee Surinaamse studenten in Brazilië.”

De regering-Bouterse zal vooral op de gebieden van landbouw, tuinbouw en biobrandstoffen met Brazilië gaan samenwerken. Een delegatie Braziliaanse zakenlieden die vorige maand Suriname bezocht, was zeer te spreken over de nieuwe internationale politiek, aldus ambassadeur Machado e Costa.

Hij zegt dat beide landen nu haast maken met de aanleg van een verbindende snelweg. „Suriname is ons enige buurland dat via land nauwelijks te bereiken is”, zegt hij. „Suriname krijgt aansluiting op een noordelijke snelweg in Brazilië, terwijl alle indianenreservaten worden gespaard. Nog even en je kunt van Paramaribo naar Buenos Aires rijden.”