Rijke film met arm budget

De expressionistische filmstijl van ‘Io sono l’amore’ wijst volgens actrice Tilda Swinton op een comeback van „cinema die werkelijk sensationeel is”.

Filmpromotie moet routine zijn voor de 49-jarige Tilda Swinton. Toch oogt ze in januari in de foyer van de Berlinale geagiteerd. Io sono l’amore is niet zomaar een film, het is liefdeswerk.

Swinton, een giraffe met glazige, spitse trekken, stuurse ogen en strak naar achteren gekamd, platinablond haar, wordt vaak gecast als geremde neurotica. In Io sono l’amore mag ze ontdooien. Als Emma Recchi speelt zij een trofeevrouw, ooit door Tancredi, de saaie erfgenaam van de formidabele textielbaron Edoardo senior, in de Sovjet-Unie op de kop getikt. Emma paste zich aan, werd de perfect gepolijste Recchi-vrouw. Tot ze haar tanden zet in een garnaal van chef-kok Antonio. Haar gelaat baadt dan in strijklicht: Antonio’s speurtocht naar de essentie van smaken brengt Emma’s Russische essentie boven. Dan ziet ze onder ogen dat haar huwelijk een vennootschap is, haar huis een mausoleum, haar kleding een harnas. Ze laat zich gaan, met tragische gevolgen.

Die eetscène is een voorbeeld van de hypersensitieve, operateske en expressionistische filmstijl die zeldzaam is geworden, zelfs in Italië – al wijzen ook andere voorbeelden, als Bellocchio’s Vincere en Sorrentino’s Il Divo op een comeback van „cinema die werkelijk sen-sa-tio-neel is”, zoals Swinton het omschrijft.

Volgens Swinton ontstond Io sono l’amore zeven jaar geleden in een gesprek met regisseur Luca Guadagnino, met wie ze al tweemaal eerder samenwerkte, over hun gezamenlijke weemoed naar zo’n stijl. Ze ontwikkelden het script, harkten het budget bijeen om in 45 dagen „een rijke film op een armeluisbudget te draaien”, lazen en herlazen overspelklassiekers als Madame Bovary en Anna Karenina. Nu vallen ze elkaar enthousiast in de rede, maken elkaars zinnen af, terwijl ze over de liefde praten.

Guadagnino: „Net als in de Russische aristocratie van Anna Karenina, moet bij de haute bourgeoisie van Milaan liefde verborgen blijven. Anders zijn de gevolgen catastrofaal.”

Swinton: „De film gaat over de essentie van de liefde.”

Guadagnino: „Over mensen die hun emoties beteugelen en op afstand houden, omdat ze anders macht verliezen.”

Swinton: „Om je te handhaven, moet je een hoog niveau van discipline en zelfverloochening bereiken. Je aardse kant toelaten levert grote schade op.”

Guadagnino: „Het draait om behoud en uitbreiding van de rijkdom, voor sentiment is geen plaats. Zoals Johan Buddenbrook in de roman De Buddenbrooks van Thomas Mann in zijn graanpakhuis zijn geliefde vaarwel moet zeggen. Hij moet met iemand anders trouwen in het belang van de zaken en de dynastie. En zijn geliefde begrijpt dat. Heel treurig.”

Swinton: „Toch is Emma Recchi niet ongelukkig. Ze mag Tancredi graag, heeft ooit weloverwogen gekozen iemand anders te zijn dan wie ze is. De Recchi’s zijn niet disfunctioneel, maar een familie die tevreden is over de deal die ze sloten over gepast gedrag en levensstijl. Tot Emma ziet hoe haar dochter accepteert dat ze lesbisch is. Zo wordt Emma geconfronteerd met haar eigen keuzes en laat ze zich gaan.”

De vergelijking met het werk van Luchino Visconti vindt het duo een compliment. Zoals Visconti oude families op hun retour portretteerde, zo hangt ook rond het geslacht Recchi de zoete geur van verval. Als bij Visconti glijdt de camera liefdevol langs de uiterlijkheden van hun oude glorie, de verstikkende pracht van dure houtpanelen en art deco, het perfect gedrilde personeel, de smaakvolle kleding, boeketten en gerechten. Tilda Swinton: „Het is een podium voor een tot in de puntjes geconstrueerde levensstijl die iedereen dwingt toneel te spelen. Dat houdt niemand lang vol.”