Maak Nederland niet kleiner dan het al is

VVD wil ontwikkelingshulp halveren, PVV wil haar afschaffen, CDA neigt naar afkalving. Hebben ze door op welke wereld wij leven, vraagt Joris Voorhoeve.

De Conservatieve Britse premier Cameron heeft net besloten de ontwikkelingshulp van zijn land van bezuinigingen uit te zonderen, omdat de behoefte eraan is gegroeid. Dat strekt tot voorbeeld voor Nederland. Groot-Brittannië heeft weliswaar een relatief kleiner hulpbudget, maar de kwaliteit ervan is hoog. Londen heeft een groot analytisch apparaat opgebouwd om de wereldontwikkelingen te doorgronden. Ook de Scandinavische landen volgen die lijn. De regering-Obama is eveneens de relatief geringe Amerikaanse hulp aan het uitbreiden en hervormen.

De grote armoede in de wereld is negatief voor ieder. De klimaatverandering treft vooral de zwakste en armste landen. De beurscrisis van 2008 richt nog steeds grote schade aan hun economieën aan. De instabiliteit van deze landen neemt toe. Hun slecht functionerende regeringen kunnen hun taken niet aan. Zo verergeren de risico’s van burgeroorlog, uitputting van de natuur, grote vluchtelingenstromen en radicalisering. Die ontwikkelingen zijn ook slecht voor de welvarende landen.

In Den Haag worden tegenovergestelde gedachten besproken door de onderhandelaars voor een nieuw kabinet. De VVD wil de ontwikkelingshulp halveren, de PVV wil haar afschaffen, en het CDA zei haar te zullen handhaven, maar neigt nu ook naar vermindering omdat het – na een forse verkiezingsnederlaag – toch wil blijven regeren en daar de steun van VVD en PVV voor nodig heeft.

Als we deze ideeën bij elkaar optellen, zou het niet verbazen als in het aanstaande akkoord de hulpbegroting fors wordt verminderd, het ministerschap voor Ontwikkelingssamenwerking wordt afgeschaft en andere uitgaven ook onder het budget worden geschoven om de schijn op te houden dat er een fatsoenlijk bedrag over blijft.

Leeft Nederland in een andere wereld dat Groot-Brittannië? Begrijpen de Nederlandse conservatief-liberalen, anti-islamisten en christen-democraten de mondiale trends beter dan Londen, Stockholm en Washington? Een vraag voor het CDA: leidt het solidariteitspleidooi dat christelijke politiek zou kenmerken niet juist tot meer internationale samenwerking? Twee vragen voor de VVD: mensenrechten zijn het centrale doel van het liberalisme. Alleen in Nederland? Doet het er niet toe hoe vrijheid en democratie in het buitenland onder druk staan? Drie vragen voor de PVV: zijn de uitwassen van radicale islamisten beter te bestrijden door geen steun meer te geven aan vrije media en mensenrechtenbewegingen in ontwikkelingslanden? Neemt de vluchtelingenstroom af door wanhopige mensen de rug toe te keren? Wordt de Nederlandse identiteit en trots daardoor versterkt?

VN-secretaris-Generaal Ban Ki- moon heeft net een adviesraad ingesteld om de wereld over de grote risico’s van armoede en klimaatverandering te adviseren. Er is geen Nederlander in benoemd. De invloed van Nederland loopt terug in diverse internationale organisaties. Zou dat te maken kunnen hebben met de introversie waar het eens zo actieve Nederland de laatste jaren aan lijdt? In de VN, de EU, de NAVO wordt met verbazing naar ons land gekeken. Het anti-islamisme van een deel van het electoraat heeft Nederland kleiner gemaakt. Partijen die zich vroeger voor internationale samenwerking inzetten, zijn nu bang voor xenofobe kiezers.

Het zou goed zijn de hulp niet alleen voort te zetten op het niveau van 0,8 procent van het nationaal inkomen – dat is minder dan de helft van wat we aan vakantiereizen uitgeven – maar ook om de aard en samenstelling ervan te verbeteren voor grotere doeltreffendheid. Het meest effectief is de hulp via ngo’s omdat deze als particuliere instellingen ineffectieve, corrupte regeringen kunnen vermijden en rechtstreeks aan armoedebestrijding, dorpsontwikkeling, microkrediet voor vrouwen, natuurbehoud en geboortebeperking werken.

Ook een aantal VN-instellingen die Nederland steunt doet zeer goed werk, zoals het VN-bevolkingsfonds UNFPA, UNHCR voor vluchtelingen en UNICEF voor vrouwen en kinderen. De Wereldbankgroep onderwerpt zijn hulp aan rigoureuze onafhankelijke evaluatie. Enkele andere VN-instellingen behoeven nadere evaluatie, die overigens best positief kan uitpakken. Voor Nederland verdient het recente, zeer gunstige rapport van de Adviesraad Internationale Vraagstukken over de hulpverlening alle aandacht van de kabinetsonderhandelaars.

Actieve internationale samenwerking is in het belang van Nederland. Als een nieuw kabinet niet de vrees voor buitenlanders vooropstelt, maar de grote mogelijkheden om tot wederzijds voordeel met hen samen te werken, zou het goed moeten komen.

Joris Voorhoeve is hoogleraar internationale organisaties, voormalig fractievoorzitter van de VVD, en lid van VVD en D66.