Hoe sneller ze inspreken, hoe minder ze verdienen

Stemacteurs hebben in Nederland te kampen met lage tarieven en de concurrentie van Bekende Nederlanders. Tijd voor een vakbond.

Ieder Nederlands kind kent het aapje Boots uit de tekenfilmserie Dora the Explorer, maar weinig mensen weten wie zijn stem inspreekt. „Ik ben Boots, maar ook Mort in Madagascar en ik zat in de animatiefilm Happy Feet.” Stemacteur Dieter Jansen wijst met zichtbare trots ‘zijn’ figuren aan.

Jansen ‘doet stemmetjes’ voor de Nederlandse versies van veel Amerikaanse kinderseries. „ Als ik Cartoon Network aanzet, hoor ik mijn stem in wel zes series. Maar voor al die keren dat het herhaald wordt, krijg ik niets extra’s betaald. Mijn uurtarief voor stemmen inspreken is 51 euro, dat is het enige wat ik eraan overhoud”, zegt Jansen. Dat is anders in het buitenland. In Duitsland worden prijzen uitgereikt voor ‘beste stem’, in Hollywood verplaatste trailer-inspreker Don LaFontaine, bekend als ‘The Voice of God’, zich per helikopter tussen studio’s.

De Nederlandse situatie moet veranderen, vindt Jansen. Daarom heeft hij met onder meer collega's Ewout Eggink en Sander de Heer, vakvereniging Samen 1 Stem opgericht. Daarmee willen ze onder andere strijden voor herhalingsrechten. De Heer: „Stemacteurs stuiten bijvoorbeeld in een speelgoedwinkel soms op poppen die met hun stem spreken. Ik vind het heel raar dat we daarvoor niets krijgen”. Eggink, voorzitter van de vakvereniging: „Een teken- of animatiefilm komt nu eerst in de bioscoop, daarna wordt er een serie van gemaakt en die wordt dan eindeloos herhaald. Onze stemmen komen op meer plekken dan ooit terecht”.

Stemacteurs krijgen geen tijd voor uitgebreide repetities of analyses van de rol. Als Jansen de studio van Creative Sounds in Hilversum binnenloopt, krijgt hij van regisseur Joost van den Heuvel een script in zijn handen gedrukt. Vanmiddag speelt Jansen een bekakte verkoper in de tekenfilmserie Mr. Bean. Meelezend met het script, zet hij direct de juiste stem op. Geaffecteerd, precies zoals een upperclass Engelsman in het Nederlands zou klinken. Dit is zijn enige repetitie en die duurt pakweg een halve minuut.

„We beginnen”, zegt Van den Heuvel. Jansen spreekt nu ieder zinnetje apart in de microfoon in. Hij glimlacht, kijkt besmuikt of beledigd en wappert met zijn handen. Een teller loopt mee op het scherm waarop de aflevering te zien is. In het script staat bij elke zin genoteerd wanneer die ingesproken moet worden. „Een seconde voordat ik moet praten, haal ik adem en werp ik een blik op mijn tekst”, legt Jansen uit.

„Vroeger was stemmetjes inspreken een klusje dat acteurs erbij deden”, zegt De Heer. Maar de laatste tien jaar is de tekenfilmindustrie enorm geprofessionaliseerd. De komst van het grote Amerikaanse bedrijf SDI media, voorheen SUN, heeft de markt veranderd. Toch werken de stemacteurs nog steeds met dezelfde afspraken. De Heer: 'We hanteren dezelfde uurtarieven als vroeger en staan al onze rechten af. Tegelijkertijd zeggen stemacteurs soms op het laatste moment af, omdat ze met een andere klus veel meer kunnen verdienen. Stemacteren is daarom, zowel in het belang van de stemacteurs als van de studio's, echt aan professionalisering toe.”

En dan is er het probleem van de ‘valse concurrentie’. Jansen: „Steeds meer bekende Nederlanders worden gevraagd om de stemmetjes te doen voor bioscoopfilms, omdat dat goed staat op de aankondigingsposters. Maar niet iedere acteur is een stemacteur. Zo lopen echte stemacteurs veel werk mis, maar het gaat ook ten koste van de kwaliteit van nasynchronisaties”.

Samen 1 Stem heeft een ‘protocol van betamelijkheid’ opgesteld voor freelancers die binnen de inspreekbranche werken. Daarmee kunnen afspraken over tarieven en werktijden vastgelegd worden. De stemacteurs hopen dat zowel de geluidsstudio’s als de vaste groep freelance stemacteurs – ongeveer zestig mensen - die richtlijnen ondertekenen. En dan nog zijn dit soort afspraken lastig. „De EU verbiedt prijsafspraken, omdat dat kartelvorming zou zijn”, vertelt voorzitter Eggink. „We werken daarom nog aan de juridische uitvoerbaarheid”.

De geluidsstudio's reageren wisselend op het initiatief van Samen 1 Stem. Creative Sounds is positief gestemd. „De zenders voor wie we nasynchroniseren eisen steeds meer voor minder geld. Als wij kunnen wijzen naar afspraken met onze stemacteurs, schept dat duidelijkheid in de onderhandeling.” Ook CineMeta en Wim Pel Productions staan open voor de vakvereniging, de laatste ziet echter weinig in het voorstel van Samen 1 Stem om stemacteurs per zin te betalen. Het bedrijf hanteert uurtarieven voor beginnende, gemiddelde en gevorderde stemacteurs. Na een half uur loopt Dieter Jansen de studio uit. Zijn rol in Mr. Bean zit er al op. „Snel gaat dat hè?”, zegt hij. „Maar hoe sneller ik dingen inspreek, hoe minder ik verdien. Stemacteurs zijn eigenlijk slachtoffer van hun eigen snelheid.”