Duisburg wil antwoorden horen na drama

Drie weken na de Love Parade, waar 21 jongeren werden vertrapt, luidt de vraag: hoe kunnen in een land dat bekend staat om zijn degelijkheid zulke fouten zijn gemaakt?

Voor Marina Heuving, net geen 22 jaar geworden, branden drie kaarsjes. Ze werd op 30 september 1988 geboren en stierf op 26 juli 2010, twee dagen nadat ze in een tunnel in de West-Duitse stad Duisburg door een mensenmenigte was vertrapt.

Haar uitvergrote overlijdensbericht ligt tussen honderden andere rouwuitingen in de Karl Lehrtunnel, een plek die intussen is uitgegroeid tot een tijdelijk bedevaartsoord. Iedere dag komen mensen van heinde en verre naar dit macabere onderaardse gewelf; de enige toegangsweg tot de Love Parade, de Duisburgse megaparty die drie weken geleden voor 21 jongelui uitliep op de dood door verstikking. In de rouwadvertentie voor Marina Heuving staat: „Ze wilde alleen maar feestvieren”. Maar ze kwam terecht in het gedrang toen tallozen tegelijk naar en van het feestterrein wilden en geen kant meer op konden omdat de tunnel hopeloos verstopt was.

Duisburg verkeert drie weken na dato nog steeds in shock. In de stad bestaat geen ander onderwerp dan het festival. Maar ook in de rest van Duitsland werkt de schok na. De kernvraag luidt: hoe kunnen in een land dat bekend staat om zijn degelijkheid, en waar voor bijna alles een vergunning nodig is, zulke fouten in de voorbereiding van een festiviteit zijn gemaakt? Met de doden van de Love Parade lijkt de Duitse Gründlichkeit ten grave te zijn gedragen.

Tegelijk wordt alles in het werk gesteld om een zo nauwkeurig mogelijk onderzoek te beginnen naar de catastrofale gebeurtenis. Ruim tachtig politiefunctionarissen – niet uit het betrokken Duisburg maar uit Keulen – staan klaar om met hun rechercheerwerk te beginnen. 900 uur videomateriaal en miljoenen computerbestanden moeten worden bekeken; ooggetuigen moeten worden ondervraagd. En misschien wel het belangrijkste: de verantwoordelijken zullen openheid van zaken moeten geven. Het kan lang duren voordat er een proces komt, mogelijk nog jaren. Inmiddels zijn bij de Duisburgse en Keulse politie meer dan 200 aangiften uit binnen- en buitenland gedaan.

In de Karl Lehrtunnel gaan de meeste rouwboodschappen over de vraag wie schuldig is en wie ervoor verantwoordelijkheid behoort te nemen. Niemand heeft dat tot nu toe gedaan. Love Parade-organisator Rainer Schaller en zijn firma Lopavent, de Duisburgse autoriteiten en politie wijzen naar elkaar of hullen zich in stilzwijgen. De burgemeester van Duisburg, Adolf Sauerland, krijgt het in de tunnel het hardst te verduren. „Doden ja, verantwoording nee”, staat op een van de rouwborden. En onder een in plastic verpakte portretfoto van Sauerland: „Duisburgse lafheid”. De tunnel is een uitlaatklep geworden. Hier heersen verdriet, frustratie, woede, en klinkt de stem des volks.

Het valt nauwelijks te begrijpen dat Duisburg ooit heeft toegestaan dat dit claustrofobische bouwwerk gebruikt zou worden voor een evenement ter grootte van de Love Parade. Eén blik volstaat: in deze tunnel zit je als een rat in de val als er iets mis gaat. Tot overmaat van ramp is de weg vanuit de tunnel naar het desolate feestterrein omgeven door hoge muren. Eén enkele trap, met geringe capaciteit, zou als nooduitgang moeten dienen. Het heeft niet geholpen. Toen paniek ontstond, zaten de mensen letterlijk klem.

Nu is de Karl Lehrtunnel een bestemming geworden waar elke dag, al drie weken lang, mensen komen om te waken, bloemen te leggen of te bidden. Birgit Nachtigall staat voor te lezen uit de bijbel, pal naast de container waarin de crowd manager van organisator Lopavent de menigte probeerde aan te sturen. Een eindje verderop zit de zelfbenoemde hulpverlener Volker Hecht, die ‘de tunnelman’ wordt genoemd. Hij is dag en nacht aanwezig. „De Love Parade heeft veel mensen getraumatiseerd. Ik wil helpen.” Hans Deffland komt hier ook vaak, sinds hij op die zaterdag met zijn vrouw uit nieuwsgierigheid een kijkje nam op het terrein van de Love Parade. „We waren er ’s ochtends. Er was toen weinig aan de hand. Maar later werd het drukker en zijn we weggegaan. Ik vertrouwde het niet. Je kon zien dat in de tunnel opstoppingen ontstonden.”

De tunnelbezoekers, en zij niet alleen, willen antwoorden horen. Monika Poggel, moeder van twee kinderen die op de Love Parade waren, zou wel eens willen weten waarom de politie de dranghekken langs afgesloten toegangswegen niet eerder heeft opengesteld. „De agenten zagen eruit als hulpeloze schapen toen het uit de hand liep.”

Poggel neemt het op voor burgemeester Sauerland. „Ik mag hem graag, hij heeft hart voor de bevolking. Hij is hier toch niet schuldig aan? Je kunt hem hooguit verwijten dat hij iets te graag wilde dat de Love Parade naar Duisburg kwam.” Haar kinderen Sara en Stephan, voor in de twintig, hebben beiden het feest bezocht. Sara was vroeg weer terug; Stephan kon zich door een overbelast telefoonnet pas om half tien ’s avonds melden. „Alles was OK met hem. We hebben in doodsangst gezeten”, zegt Monika Poggel.