Raar dat ouderen meer verdienen dan jongeren

Oudere werknemers zijn relatief duur en worden ‘beschermd’ door een CAO.

Maar echt sociaal is het niet als ouderen daardoor geen nieuwe baan kunnen vinden.

In Nederland gaan werknemers naarmate ze ouder worden vaak automatisch meer verdienen. Dit is logisch, zolang ook de productiviteit van de werknemer toeneemt. Maar na je vijftigste neemt die vaak juist geleidelijk af en het zou logisch zijn als dan ook het inkomen weer daalt.

Maar dat is niet zo. Doordat ouderen meer verdienen dan hun jongere collega’s, prijzen zij zichzelf langzaam uit de markt. Als de situatie niet verandert, zal verhoging van de AOW-leeftijd, die er vrijwel zeker komt, weinig effect hebben. Ouderen die werkloos zijn geworden zullen namelijk geen baan kunnen vinden en alsnog in een (voor de staat dure) uitkeringspositie terechtkomen.

Ondanks de (te) hoge loonkosten worden ouderen in Nederland niet massaal ontslagen. In het sociale model worden zij royaal beschermd door het ontslagrecht, voornamelijk door hoge ontslagvergoedingen. De oudere werknemers komt hierdoor in een soort gouden kooi terecht; zolang je een vaste baan hebt, zit je goed, je krijgt een (te) goed salaris en je hoeft niet bang te zijn voor ontslag. Maar zodra je die baan toch verliest, zijn je kansen verkeken. Je bent namelijk relatief duur om weer aan te nemen en weer moeilijk te ontslaan. En dat noemen we dan sociaal. Alleen minister Donner (Sociale Zaken, CDA) durfde aan te kaarten dat deze situatie op termijn onhoudbaar is, maar hij haalde er de woede van de vakbond mee op zijn hals.

Het huidige sociale model zet ook een rem op de economische groei, omdat het de concurrentiepositie van Nederland aantast. De productiviteit van werknemers in opkomende economieën, zoals die van China, India en Brazilië, neemt in hoog tempo toe. Daardoor zullen de hoge loonkosten van Nederlandse werknemers alleen maar meer onder druk komen te staan. Als daar niets aan gedaan wordt, treft dat in eerste instantie ouderen. Hun loonkosten zijn immers het hoogst in relatie tot hun productiviteit. In een wereld waarin steeds meer geconcurreerd wordt kan Nederland zich simpelweg geen gouden kooi veroorloven.

Waarom komt Nederland dan niet van dit sociale model af? Omdat de vakbonden hervormingen blokkeren. Zij beschouwen het systeem van alsmaar stijgende salarissen en hoge ontslagbescherming als een verworven recht. Dat is oneerlijk, omdat het ouderen die hun baan verliezen een eerlijke kans op de arbeidsmarkt ontneemt. Er ligt een taak voor de politiek om in te grijpen, maar die heeft de besluitvorming omtrent de loonopbouw van werknemers uit handen gegeven aan de werknemers- en werkgeversorganisaties. Zelfs als een ruime meerderheid in de Tweede Kamer voorstander is van betalen naar prestatie, is zij niet bij machte hier zelfstandig een besluit over te nemen.

Het wordt dan ook tijd dat de politiek haar tanden eens laat zien. De akkoorden van de sociale partners moeten niet langer stilzwijgend bekrachtigd worden, waardoor ze voor iedere werknemer en werkgever gelden. In de CAO ligt immers besloten dat ouderen aanzienlijk meer moeten verdienen dan jongeren, waardoor zelfs ouderen die wel zouden wíllen werken voor een lager salaris, gedwongen zijn hogere looneisen te stellen. Laat het algemeen verbindend verklaren van CAO’s los en geef ouderen een eerlijke kans op de arbeidsmarkt, zodat zij niet langer noodgedwongen genoegen moeten nemen met een uitkering. Zo kun je écht bezuinigen met de verhoging van de AOW-leeftijd.

Thomas Bakker is voorzitter van de jonge Democraten, de jongerenorganisatie van D66.