Moskee in New York

Het zou een centrum van verbroedering en integratie moeten worden, maar het dreigt een brandpunt voor oplaaiende tegenstellingen te zijn. Het Cordoba Huis, het islamitisch centrum in New York dat twee straten van Ground Zero vandaan moet verrijzen. Vlak bij de plek waar op 11 september 2001 twee vliegtuigen zich in de Twin Towers boorden. Aanslagen, gepleegd door moslimextremisten, waarbij bijna 3.000 doden vielen. Onder wie christenen, moslims, joden, atheïsten, Amerikanen, niet-Amerikanen.

De voorgenomen bouw van dit complex, met een moskee erin, maar ook een monument voor de doden van 11 september, weet ver weg zelfs de politieke gemoederen in Nederland bezig te houden. Van meer belang is de controverse in de Verenigde Staten zelf en die heeft ook daar het niveau van de politieke bestuurders bereikt. Burgemeester Michael Bloomberg toonde zich een gepassioneerd voorstander: „Deze natie werd gesticht met het principe dat de overheid nooit mag kiezen tussen religies en nooit de ene boven de andere mag stellen.” Maar de gouverneur van de staat New York, de Democraat David Patterson, koos deze week voor een meer pragmatische benadering. Verwijzend naar de pijn die 9/11 nog altijd veroorzaakt, suggereerde hij het project, met hulp van de staat, verder weg van Ground Zero te huisvesten. Patterson vreest de emoties die de aanwezigheid van een islamitisch centrum zo dichtbij de plek van de aanslag kan oproepen. De geplande demonstraties ertegen bevestigen zijn angst.

De naam die de islamitische initiatiefnemers hebben gekozen, verwijst naar Córdoba, de Spaanse stad waar de Mezquita staat. Dat was honderden jaren de belangrijkste moskee in het Westen, tot hij in de dertiende eeuw door de katholieken werd omgebouwd tot kathedraal. Hoewel Spanje één miljoen moslims telt, mogen zij er niet bidden, zo heeft de kerkleiding nog recentelijk nadrukkelijk laten weten. Een centrum van integratie is de Mezquita dus bepaald niet.

Het conflict in New York doet ook denken aan de aanwezigheid van een klooster in Auschwitz dat zo’n tien jaar lang de toch al broze verhoudingen tussen Joden en Polen vertroebelde. Gebrek aan invoelingsvermogen, aan begrip voor andersgelovigen of andersdenkenden, lag ook daar ten grondslag aan een onverkwikkelijke strijd, tot het Vaticaan het wijze besluit nam het klooster te verplaatsen.

Het Cordoba Initiative, geleid door de Koeweitse imam Feisal Abdul Rauf, ontbeert wellicht ook voldoende begrip voor andermans gevoelens. Hoewel de motieven van sommige tegenstanders dubieus zijn en getuigen van dezelfde intolerantie die ze zeggen te bestrijden, doen de initiatiefnemers er verstandig aan af te zien van dit centrum op die plek. Wat juridisch is toegestaan, is daarmee maatschappelijk nog niet altijd wenselijk. Hun plan roept zoveel polarisatie op dat de goede bedoelingen ervan volkomen anders worden uitgelegd. Zij wilden een brug slaan tussen gematigde moslims en andere New Yorkers, maar het dreigt een kloof te worden.