Islam is niet het enige twistpunt

De PVV heeft heel wat aan haar kiezers uit te leggen als zij tijdens de formatie instemt met miljardenbezuinigingen.

Wat weegt straks zwaarder: de hoofddoekjes of de huren?

In het debat over een rechts minderheidskabinet ging het de laatste weken vooral over de uiteenlopende visies op de islam. Kun je wel regeren met gedoogsteun van een partij die nieuwe moskeeën, de Koran of islamitische scholen wil verbieden, die voorstander is van etnische registratie en van een belasting op hoofddoekjes – alleen voor moslims?

Maar er bestaat nog een ander, niet onbelangrijk, verschil tussen de coalitie van VVD en CDA enerzijds en de PVV als gedogende steunpilaar anderzijds: het financieel-economische beleid. Eerder deze week werden de onderhandelaars over een rechts minderheidskabinet juist op dit terrein door specialisten bijgepraat over de actuele financiële situatie.

De komende weken zijn cruciaal voor met name de PVV. Want er mag discussie zijn of het CDA wel kan samenwerken met de PVV, er is ook de vraag tegen welke prijs de Partij voor de Vrijheid wil gedogen.

Na het inslikken van Geert Wilders’ ‘breekpunt’ om de AOW-leeftijd niet naar 67 te verhogen, lijkt de PVV aan de vooravond van een lange reeks van compromissen te staan. Dat juist de PVV op financieel gebied veel water bij de wijn zal moeten doen, is nu al zeker, gezien het streven van de betrokkenen in de formatiebesprekingen om de uitgaven van de overheid de komende kabinetsperiode met 18 miljard euro per jaar te verlagen.

Uit de verkiezingsprogramma’s die het Centraal Planbureau (CPB) eerder dit jaar analyseerde, blijkt dat de PVV, met de SP, de overheidsfinanciën op lange termijn, het zogeheten houdbaarheidstekort, het minst wil verbeteren (respectievelijk 17 en 16 miljard per jaar). Alle andere partijen die nu in de Tweede Kamer zitten en hun plannen aan het CPB voorlegden, mikken op verbeteringen van dat tekort met 30 tot 40 miljard euro per jaar.

Dat PVV en SP in verhouding zo weinig bezuinigen, komt doordat zij minder dan andere partijen voor hervormingen met een structureel karakter kiezen. Dat heeft wel een prijs: bij uitgaven die sneller groeien dan de Nederlandse economie (zoals in de zorg), loopt het begrotingstekort op. Dat houdt in dat toekomstige generaties betalen voor de verworvenheden van vandaag en dat uiteindelijk belastingverhogingen nodig zijn om de tekorten in te tomen. Juist VVD en CDA hechten aan gezonde overheidsfinanciën en een begrotingsevenwicht. Zij vonden dat voormalig minister Bos (Financiën, PvdA) al vaak te veel wilde uitgeven en te weinig wilde bezuinigen. De internationaal gezien strenge en sobere begrotingssystematiek van Nederland is voor VVD en CDA van groot belang. Volgens sommigen heeft de VVD er zelfs de verkiezingen mee gewonnen.

Bezuinigen op de rijksambtenaren of op provincies, op Brusselse afdrachten of op openbaar vervoer zal voor een eventueel rechts minderheidskabinet straks niet het probleem zijn. En het ligt voor de hand dat woningbezitters niet hoeven te vrezen voor beperking van hun hypotheekrenteaftrek. Maar de meningsverschillen zijn groot bij de zorg, de sociale zekerheid en de huursector, daar waar de geldstromen groot en breed zijn.

In tegenstelling tot de PVV willen VVD en CDA hier miljarden bezuinigen. In de zorg en sociale zekerheid beogen VVD en CDA 8 tot 12 miljard per jaar meer te bezuinigen dan de PVV, zo blijkt uit hun verkiezingsprogramma’s. Dus zal de PVV straks toch meer marktwerking gedogen in de zorgsector? Of politieke steun geven aan minder vergoedingen bij de zorgverzekering, met hogere eigen risico’s en/of stijgende zorgpremies? Dat zal een moeilijke boodschap zijn voor bijvoorbeeld alle Limburgers die van CDA of SP naar de PVV overstapten.

En gaat de WW straks toch van 38 naar 12 maanden, zoals de PVV niet wil, maar haar gesprekspartners wel? En wordt de hoogte van de uitkeringen toch losgekoppeld van de ontwikkeling van de lonen, een maatregel die de laagste inkomens treft maar macro-economisch en budgettair grote winsten oplevert? Dat mag de PVV dan gaan uitleggen aan de Henken en Ingrids van Nederland.

De PVV wil de huren niet sneller laten stijgen dan de inflatie. Van het CDA mogen die tarieven gemiddeld 5 procent extra stijgen de komende vier jaar. De VVD is zelfs voor 10 procent hogere tarieven tot 2015, bovenop de gebruikelijk paar procent verhoging per jaar. Juist met zulke maatregelen zijn de overheidsfinanciën snel te verbeteren, al zal het pijn doen bij ‘de gewone burger’ van wie de PVV zich graag als spreekbuis opwerpt.

Heeft de PVV überhaupt wel wat te winnen met een gedoogvariant als zij zo veel moet gaan uitleggen aan de kiezers? Wegen de aangekondigde ‘harde afspraken over immigratie, integratie en asiel, veiligheid en betere ouderenzorg’ wel op tegen het overboord zetten van haar sociaal-economische agenda? Dat is nu de hamvraag, want de ambitie de overheidsfinanciën te verbeteren, is niet te realiseren via snijden in kunstsubsidies of uitgaven aan inburgeringscursussen.

Daar komt bij dat het Centraal Planbureau eerder dit jaar geen tijd had om sommige effecten van bezuinigingen door te rekenen, zoals de vraaguitval, de krimpende economie en de oplopende werkloosheid als gevolg van overheidssaneringen. Dat zal het CPB straks wel in ogenschouw nemen als het het regeerakkoord op zijn financieel-economische merites moet beoordelen. Gevolg: er zal fors meer dan 18 miljard bezuinigd moet worden om bepaalde doelstellingen te halen, al was het maar door de afspraak met Brussel dat het begrotingstekort in 2013 minder moet zijn dan 3 procent van het bruto binnenlands product.

De zorgen binnen het CDA over samenwerking met de PVV zijn nu actueel. Maar het hoeft niet verwonderlijk te zijn als het enthousiasme voor een gedoogde minderheidsvariant mettertijd juist binnen de PVV-fractie afneemt.