Instabiele Kaukasus

De oorlog tussen Georgië en Rusland die in augustus 2008 uitbrak, was de tweede tussen lidstaten van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) sinds dit overlegorgaan in 1973 in Helsinki werd opgericht om de ideologische en militaire spanningen wat te kanaliseren. Deze krachtmeting in de Kaukasus was een erfenis van de Koude Oorlog. Tot 1989 waren daar talloze tegenstellingen ingevroren. Maar toen de allesoverheersende druk van het blokdenken tussen Oost en West verdween, konden die oude conflicten ontdooien – of zelfs exploderen – zonder dat de OVSE een rol speelde.

Zo ook op 7 augustus 2008 toen Georgië de aanval opende op de separatistische provincie Zuid-Ossetië en Rusland gretig reageerde. Het illustreerde andermaal dat de landsgrenzen, die in 1973 door alle lidstaten van de OVSE waren vastgelegd, 35 jaar later geen zekerheid meer konden bieden.

De Russisch/Georgische oorlog heeft maar kort geduurd: precies vijf dagen. De directe gevolgen, zoals de omvang van de verwoestingen en het aantal dodelijke slachtoffers, waren dus beperkt. Maar dat wil niet zeggen dat de oorlog op langere termijn geen gevolgen heeft. Integendeel.

Het is zo goed als uitgesloten dat de afgescheiden provincies Zuid-Ossetië en Abchazië nog terugkeren in de Georgische staat. Het ligt voor de hand dat beide republieken het directe staatsgezag van Moskou zoeken en daarmee de negentiende-eeuwse toestand herstellen. Illustratief is de bekendmaking, gisteren, dat Rusland een geavanceerd luchtdoelraketsysteem heeft opgesteld in Abchazië, terwijl het eerder dit jaar al een overeenkomst tekende met zowel Zuid-Ossetië als Abchazië over de permanente vestiging van Russische legerbases.

Een ander gevolg is dat het NAVO-lidmaatschap van Georgië bijna ondenkbaar is geworden. In Georgië zelf bestaat over de wenselijkheid daarvan consensus. Maar de NAVO heeft er weinig oren naar, uitgezonderd de VS. Rusland heeft zo zijn eigen oosterse invloed teruggepakt. Nu ook Oekraïne geen aanstalten meer maakt om lid te worden van het bondgenootschap zal de Zwarte Zee geen binnenzee van de NAVO worden.

Veel plezier beleeft Moskou daar nog niet aan. In het noordelijke, Russische deel van de Kaukasus wordt Tsjetsjenië geregeerd door de knokploegen van president Kadyrov die aanstuurt op een soort islamitisch staatje. De naburige deelrepublieken van Rusland vallen ten prooi aan steeds meer anarchie. In het zuiden van de Kaukasus zijn Armenië en Azerbeidzjan sinds de oorlog van twee jaar geleden op hun hoede. NAVO-lid Turkije houdt zijn belangen rond de Zwarte Zee angstvallig in de gaten en zoekt naar zowel nauwere banden met Georgië, Azerbeidzjan en zelfs een heel klein beetje met Armenië als naar partnerschap met Rusland.

Met zijn strafexpeditie tegen het provocerende Georgië heeft Rusland de Kaukasus eerder gedestabiliseerd dan gedisciplineerd. Die oorlog, die vandaag vijf jaar geleden afliep, heeft zo alleen maar verliezers opgeleverd.