Stalins voetstuk

De 21ste december 1879 was in Gori geen dag als alle andere. Volgens de later gecanoniseerde versie kregen die winterdag schoenlapper Vissiaron Dzjoegasjvili en zijn vrouw Jekaterina Geladze een zoon: Josif. Ze woonden in een hoeve aan de Rode Bergstraat. Gori hoorde sinds 1801 tot het tsaristische rijk, omdat de vorsten in het gebied (nu Georgië) zo slaags waren geraakt, dat het oprukkende Russische rijk de Kaukasus voor het grijpen had.

Tegen het einde van de eeuw werd het gebied nog belangrijker door de vondst van olie – dé nieuwe energiebron voor de industriële wereld – in de Kaspische Zee. De kuststad Bakoe (nu in Azerbajdzjan) voer er wel bij.

Naar deze booming stad ging Josif Dzjoegasjvili. Hoewel hij met lof was afgestudeerd aan het Russisch-Orthodoxe seminarium in Gori, wilde hij beroepsrevolutionair voor het communistische evangelie worden.

Net als Lenin verschool hij zich achter een pseudoniem: Koba. Daarna koos hij een nog gestaalder alias: Stalin. Wat deze Jozef Stalin vervolgens tot zijn dood op 5 maart 1953 heeft betekend, is globaal bekend. Het heeft Georgië en Rusland niet onberoerd gelaten. Er is bijna geen gezin dat niet is getroffen door de stalinistische moord en doodslag.

Toch is Stalin, ondanks zijn ontmaskering in 1956 en later, in Gori nooit van zijn voetstuk gevallen. Midden op het plein bleef zijn standbeeld overeind: pal voor het mausoleum dat rond de boerenhoeve van het schoenmakersgezin is gebouwd.

Het werd ook niet ontmanteld toen Georgië in de lente van 1991 zijn onafhankelijkheid proclameerde en de Sovjet-Unie werd ontmanteld. Alle jubel over de dekolonisatie en democratisering van Georgië ten spijt, aan het beeld van Stalin waagden de autoriteiten zich niet: president Zviad Gamsachoerdia niet, en zijn opvolgers Eduard Sjevardnadze en Michail Saakasjvili evenmin.

Ook de Russen lieten het standbeeld staan toen ze in augustus 2008 een vijfdaagse oorlog tegen Georgië voerden. Ze namen geen voorbeeld aan het spektakel dat de Amerikanen in 2003 in Bagdad met het standbeeld van Saddam Hoessein hadden aangericht. Tot 25 juni 2010. Onaangekondigd liet president Saakasjvili het beeld in het holst van die nacht van zijn sokkel tillen.

Het zegt iets over beangstigende faam van Stalin, in wiens geboortedorp de Nederlandse cameraman Stan Storimans morgen twee jaar geleden door Russisch vuur is gedood.

Hubert Smeets