Slechte geesten komen terug als straatkinderen

In Brazilië maken geesten deel uit van het dagelijks leven. Het land telt twintig miljoen aanhangers van het spiritisme. Op spreekuur bij zielendokter Janete.

Thiago, een Braziliaanse vriend, had me verwijtend aangekeken. Had ik de film over de Braziliaan Chico Xavier echt nog niet gezien? Maar een buitenlander die Brazilië wil begrijpen, die moet toch weten wie Chico Xavier was en wat hij heeft betekend?

Chico Xavier was het belangrijkste medium en de belangrijkste verspreider van spiritisme in Brazilië. Hij overleed in 2002 op 92-jarige leeftijd. Ruim vierhonderd boeken schreef Xavier. Met de ogen dicht en uit het hoofd. Naar eigen zeggen ingefluisterd door een geest. Als kind schreef hij zo al volwassen teksten op het bord van het plattelandsschooltje in zijn dorp, tot grote ontsteltenis van de juf.

Ter ere van zijn honderdste geboortedag ging dit jaar een film over zijn leven, getiteld Chico Xavier, in première. Miljoenen mensen, en niet alleen spiritisten, hebben de film inmiddels gezien. In Brazilië zijn rond de twintig miljoen aanhangers van spiritisme. Niemand kijkt er van op als je zegt dat je onlangs via een medium contact hebt gehad met een overleden familielid.

Om meer over Xavier te weten te komen, ga ik naar een van de vele centra voor spiritisme in de buurt. Een jonge vrouw, Eliete, loodst het bezoek naar een zaaltje met rijen witte plastic stoeltjes. Achter een tafeltje zit Janete, een oudere vrouw. Zij draagt een rode bermuda met bloemetjes en bijpassend shirt. Uit een moedervlek links onder haar neus groeien zes witte haartjes.

Zonder dat ik het weet, ben ik op het spreekuur terechtgekomen voor volgers die problemen hebben of die hun zielenroerselen willen bespreken.

Het lichaam is volgens Janete niets meer dan een huls waarin een geest tijdelijk woont. Als het lichaam vergaat, gaat de geest naar een ander lichaam. Wie bepaalt waar de geest nieuw onderdak vindt, is God. En een geest die zich niet naar behoren heeft gedragen, loopt de kans in een mens terecht te komen die een zwaar leven wacht. „Bijvoorbeeld dat van een straatkind.”

Via die weg kan Janete al het onrecht in de maatschappij verklaren. „Er is in dit land veel ongelijkheid en armoede, maar dat is een gevolg van de ontwikkeling van de geesten, die moeten zich verbeteren”, zegt zij. De vraag waarom er bijvoorbeeld in het ene land meer arme mensen zijn, en dus meer onrijpe geesten, dan in het andere land, wuift ze een beetje weg. „In de hele wereld heb je armoede, geesten die zich moeten verbeteren.”

Na het gesprek met Janete raadt Eliete mij aan naar een van de dagelijkse bijeenkomsten te gaan waar over spiritisme en God wordt gesproken. „Dan kan je ook een passe ontvangen”, zegt ze. Dat blijkt de positieve energie van andere spiritisten te zijn.

Nieuwsgierig fiets ik daags erna door Copacabana naar een centrum waar ’s middags een openbare bijeenkomst is. Op de eerste verdieping boven een zogeheten kilorestaurant – de klant betaalt voor het gewicht van het bord met eten – blijkt de zaal voor de spiritistendienst al bijna helemaal vol te zitten. Veel vrouwen van middelbare leeftijd en een enkele man.

Op de achterste rij valt mijn buurvrouw snel in slaap. In de kamer naast ons is iemand aan het timmeren. De voorganger praat over hoe je een goed mens kunt zijn, waarom trots en egoïsme verwerpelijke eigenschappen zijn. Lang duurt de dienst niet. Ineens gaan de lichten uit. Zoete muziek zweeft via grote luidsprekers door de zaal.

Een vrouw roept om de zoveel minuten een rij bezoekers op mee te gaan. Als mijn rij aan de beurt is, loop ik richting een hoek van de zaal. Daar moet ik op een stoel zitten. Ogen dicht. Voor mij staat een vrouw die haar handen boven mijn hoofd houdt. Even denk ik licht te zien. Was dat de overdracht van positieve energie? Maar dan is het alweer voorbij.