Media vrezen muilkorf ANC

De Zuid-Afrikaanse regeringspartij ANC wil het lekken van overheidsgegevens strafbaar stellen.

Ook zijn er plannen voor een ‘mediatribunaal’.

Het is een slecht teken als journalisten over zichzelf schrijven, verzuchtte de gezaghebbende columnist Mondli Makhanya in de Zuid-Afrikaanse Sunday Times. Maar dat is precies wat op het moment gebeurt. De Zuid-Afrikaanse media liggen onder vuur, schrijven de Zuid-Afrikaanse media. Eendrachtig riepen 36 hoofdredacteuren van de belangrijkste kranten afgelopen weekend het regerende ANC op om een wetsvoorstel aan te passen dat het lekken van overheidsinformatie strafbaar maakt, en om het voornemen te laten varen om een speciaal ‘mediatribunaal’ op te richten. Gisteren spraken de hoofdredacteuren met het ANC, maar dat leverde niets op.

Zuid-Afrika heeft sinds 1996 de meest liberale grondwet van het continent, met duidelijk omschreven garanties voor persvrijheid, toegang tot informatie en vrijheid van meningsuiting. Maar het parlement behandelt deze maand een conceptwet die de staat de mogelijkheid geeft om in een nogal breed gedefinieerd „nationaal belang” ieder overheidsdocument geheim te verklaren. Wie geheime informatie lekt naar de media of geclassificeerde documenten onrechtmatig in bezit heeft, riskeert onder de ‘Protection of Information Bill’ een celstraf tot 25 jaar.

De hoofdredacteuren vrezen dat onderzoeksjournalistiek met de nieuwe wet onmogelijk wordt en dat het ANC onder het mom van de staatsveiligheid verhalen over wanbeleid in de eigen gelederen uit de publiciteit probeert te houden.

Oppositieleider Helen Zille van de Democratische Alliantie zegt desnoods naar de rechter te gaan om de in haar ogen onconstitutionele mediawet tegen te houden.

Maar ook in het ANC zijn de rijen niet gesloten. De invloedrijke vakbondsvoorman Zwelinzima Vavi, die in een regeringsalliantie met het ANC zit, maar een kruistocht tegen corruptie in de partij voert, zegt achter de hoofdredacteuren te staan. Onthullingen over de wegens corruptie veroordeelde oud-politiechef Jackie Selebi of nieuws over graaiende politici zou de kranten met de draconische wetten niet hebben gehaald, waarschuwen journalisten.

Nog meer onvrede is er bij hen over een door het ANC voorgesteld ‘mediatribunaal’, dat volgens ‘Persombudsman’ Joe Thloloe doet denken aan de repressie tijdens „de donkere dagen van de apartheid”. Een door het parlement in te stellen mediarechtbank zou verslaggevers bij niet-ethisch handelen of feitelijke onjuistheden boetes moeten kunnen opleggen.

Al in 2007 besloot het vijfjaarlijkse ANC-congres over een mediatribunaal, maar met de verkiezing, vorig jaar, van Jacob Zuma tot president leek het plan in de ijskast beland. Het kwam onlangs terug op de agenda nadat een journalist in Kaapstad had opgebiecht dat hij geld van een lokale ANC-leider had ontvangen in ruil voor positieve verhalen over de man.

Zelfregulering in de media, meent het ANC, heeft de laatste jaren niet gewerkt en civiele procedures tegen journalisten zijn te kostbaar en tijdrovend. De onafhankelijke, maar door de krantenbedrijven betaalde Persombudsman, waar consumenten kunnen klagen, „dient alleen het doel van de media en niet het bredere belang van de Zuid-Afrikaanse samenleving”, schrijft de partij in een discussiestuk.

Het bredere belang, vinden ANC’ers, is de transformatie van Zuid-Afrika. Volgens een opiniestuk op de ANC-website reflecteren kranten nog te veel de waarden van het apartheidsregime en zorgen ze voor verdeeldheid. Journalisten, zei ANC-jongerenleider Malema ter verdediging van het mediatribunaal, „hinderen de revolutie” en achten zich „onaantastbaar”. Komende maand zal een aan het ANC gelieerd bedrijvenconsortium een dagblad op de markt brengen dat volgens de beoogd hoofdredacteur „anders dan andere media niet over halflege glazen, maar over halfvolle glazen” zal berichten.