Het kabinet gegijzeld

Zal een kabinet van de VVD en het CDA de steun van de PVV gedogen zodat het daardoor op een meerderheid in de Kamer kan blijven rekenen? Of gaat de PVV zo’n kabinet gedogen waardoor het de ministers desgewenst aan een touwtje kan houden?

Wat is gedogen? Dat is in deze fase van de formatie niet helemaal duidelijk. De dikke Van Dale brengt in dit geval geen uitkomst. De lexicograaf gebruikt ter verduidelijking onder andere een citaat uit deze krant. „De term gedogen legt er de nadruk op dat de gedoger het eigenlijk niet eens is met het gedoogde.” Ongewenst gedrag wordt oogluikend toegelaten. Sinds in 1976 de minister van Volksgezondheid, Irene Vorrink, besloot de café-achtige ruimten te gedogen, d.w.z. de coffeeshops waar hasj wordt gerookt, is Nederland een mekka van het gedogen. Misschien is het niet verstandig in dit verband de heilige stad van de islam te noemen, maar dat is nu eenmaal het Nederlandse spraakgebruik.

Iedere redelijk functionerende democratie heeft behalve een oppositie die een ander beleid wil, ook een partij van de radicaalste ontevredenen die ervan overtuigd zijn dat praktisch niets in deze samenleving deugt. „Hebt u er ook genoeg van?”, riep dit aanzienlijk deel van de burgerij meer dan een halve eeuw geleden toen het Nederlands beleid in Indonesië was vastgelopen. ‘Het roer moet om!’ Deze kiezers waren wel te goeder trouw, maar ze wilden het onmogelijke. Ook dat is in een democratie geoorloofd. Het komt er dan op aan dat de rest van de samenleving deze kiezers de tijd gunt om tot een beter inzicht te komen. Dat is, nadat we tien jaar later nog van Nieuw-Guinea moesten worden verlost, ten slotte gelukt.

Sinds een jaar of tien herbergt onze democratie opnieuw een grote groep diep ontevredenen volgens wie ‘de moslims’ de hoofdschuldigen zijn van alles wat er in het land verkeerd loopt. Wakker gemaakt door Pim Fortuyn die de islam een achterlijke godsdienst noemde, toen onder haar hoede genomen door Rita Verdonk die niet in staat bleek te doen wat ze beloofd had, en nu aangevoerd door Geert Wilders, als politicus verreweg de meest begaafde van de drie. De ervaring heeft geleerd dat hij zijn volgelingen bij elkaar kan houden in een partij die geen partij is, altijd weer de bewoordingen kan vinden om deze kiezers gemobiliseerd te houden en geen fouten maakt die afbreuk doen aan zijn ongebruikelijke, maar voorspoedige carrière. Welke kant de andere dan ook gedoogt, Wilders blijft.

De vraag is dus wat de vooruitzichten op langere termijn zijn. Over een paar weken gaat hij naar New York om bij de herdenking van 9/11 tegen de bouw van een moskee op Ground Zero te protesteren. Is het wel zo verstandig van de plaatselijke moslims om juist daar een gebedshuis te bouwen, of moeten we het als een gebaar van verzoening van de goed geïntegreerde Amerikaanse moslims zien? Zouden Nederlandse katholieken op het idee komen een wijwaterbakje neer te zetten op het Prinsenhof, de plaats waar de Vader des Vaderlands door de katholieke fundamentalist Balthazar Gerards is doodgeschoten? Dat is in 1584 gebeurd. Mij dunkt dat zo’n gebaar ruimschoots is achterhaald, maar zelfs nu zouden niet alle protestanten het waarderen. In New York heeft de Republikeinse burgemeester Bloomberg de bouw van de moskee overtuigend verdedigd. Maar Delft is New York niet.

In Amerika verloopt de integratie van moslims onvergelijkelijk veel beter dan in Nederland en de rest van Europa. Maar ook het verzet, vooral van rechts Republikeinse kant, neemt snel toe. Sarah Palin en Newt Gingrich horen tot de vooraanstaanden die zich tegen de bouw van deze moskee verzetten. En in New York heeft Wilders een belangrijke bondgenote, Pamela Geller, die hoort tot de leiding van de beweging Stop Islamization of America. Ze denkt dat president Obama gelogen heeft over zijn afkomst, neemt deel aan reactionaire lastercampagnes en onderhoudt goede betrekkingen met onze aanstaande spreker op Ground Zero.

Wat hij daar straks gaat zeggen zal misschien, in de bewoordingen die hij voor de gelegenheid heeft gekozen, nog een verrassing zijn – onderschat de prozaïst niet – maar van de strekking zullen we niet opkijken. De islam is geen godsdienst, maar een agressieve ideologie. Mag hij dat zeggen? Waarom niet? Maar als de gedoogconstructie waaraan Ivo Opstelten werkt tot werkelijkheid zal zijn geworden, zullen er mensen zijn die denken dat Wilders dan min of meer uit naam van de natie spreekt. Hoeveel min, hoeveel meer? Vraag dat aan de toekomstige minister van Buitenlandse Zaken. Worden bij monde van Wilders dan Pakistan, Saoedi-Arabië, het half-gepacificeerde Irak, Indonesië impliciet uitgeroepen tot naties van de agressieve ideologie, of wordt de gedoogde spreker dan smadelijk gedesavoueerd? Zie zijn aanwezigheid op Ground Zero als het eerste praktische experiment.

Daarmee zal het dan niet zijn afgelopen. Wilders heeft zijn eigen trouwe, zo niet fanatieke aanhang. De ervaring heeft geleerd dat hij de kunst verstaat die tot een opgetogen bijval te brengen. Voor zover dat nu valt te beoordelen, zal hij op Ground Zero een toespraak houden die vooral voor zijn Nederlandse publiek is bedoeld. Groot succes in eigen kring. Dit alles zal dan door het nieuwe kabinet moeten worden gedoogd. Gedoogd? Het heeft zich laten gijzelen.

Reageren kan op nrc.nl/hofland (Reacties worden openbaar na beoordeling door de redactie.)