Twee liefdes en geen scheiding

Voor monogamie komt in toenemende mate ‘polyamorie’ in de plaats.

Maar je moet er wel tegen kunnen: een relatie met verscheidene partners.

Iedereen vreest er vroeg of laat voor. We weten allemaal dat het je zomaar kan treffen. Wie heeft er geen voorbeeld in zijn omgeving? Op een dag is het zover. Je lief begaat een misstap. Zoent met een ander, of nog erger. Het is alsof er op je hart gedanst wordt en het liefst zou je hem of haar heel hard op zijn gezicht slaan. Tegelijkertijd wil je diegene voor geen goud kwijt.

Stel je nu voor dat het geen pijn deed. Dat je het de ander kunt vergeven. Sterker, dat je je geliefde dit pleziertje gunt. Dat je het niet erg vindt als hij of zij het nog eens herhaalt, met dezelfde persoon, en er misschien zelfs een verliefdheid en relatie ontstaat. Omdat je weet dat jullie liefde toch wel blijft bestaan.

Een utopie? Niet voor iedereen. Er zijn mensen die zweren bij polyamorie, wat zoveel betekent als dat je van meerdere mensen tegelijkertijd houdt – in de romantische zin van het woord. Volgens polyamoristen is monogamie slechts een van de vele mogelijke relatievormen. Omdat de maatschappij een monogame levensstijl dicteert en veel mensen zich deze vorm eigen hebben gemaakt, is het lastig te bevatten dat er ook andere soorten liefdesrelaties bestaan.

Ageeth Veenemans, auteur van het boek Ik houd van twee mannen en pionier op het gebied van polyamorie, ziet de nieuwe liefdesvorm als het antwoord op de relatieproblemen van deze tijd. „Op het gebied van werk zijn we afgelopen veertig jaar flexibeler geworden, niemand blijft nog zijn hele leven bij dezelfde werkgever. En dat geldt ook op het gebied van de liefde: veertig procent van de huwelijken eindigt in een scheiding, in negentig procent van de gevallen is een andere liefde de aanleiding. Polyamorie is een goed alternatief voor scheiding.”

Voor Veenemans en haar man heeft dat gewerkt. Toen zij negen jaar geleden verliefd werd op een ander was dat aanleiding om na te gaan denken over andere relaties. Uit elkaar wilden zij en haar man niet. Ze zijn nog steeds samen, en hebben er af en toe een relatie bij. „We hebben drie kinderen en ik ben heel blij dat ik die samen met mijn man kan opvoeden.”

Je zou kunnen concluderen dat polyamorie een logische volgende stap is in onze sociale evolutie. Het kerngezin is gezien het hoge scheidingspercentage inmiddels voor velen een achterhaald concept. En met de gestaag groeiende economische onafhankelijkheid van vrouwen verdwijnt voor hen de noodzaak een vaste partner voor het leven te vinden. Tel daarbij het aantal mensen op dat zichzelf in de nesten werkt door vreemd te gaan (cijfers variëren tussen de 25 en de 60 procent van de Nederlandse bevolking), en het lijkt gerechtvaardigd om te zeggen dat polyamorie voor sommigen wellicht dé sleutel is naar een bevredigend liefdes- en seksleven. Het moet je alleen wel liggen.

In de talloze artikelen die over dit onderwerp verschenen, komen grofweg drie typen mensen aan het woord: de succesvolle polyamoristen, mensen die er tegen wil en dank mee geconfronteerd worden omdat hun man of vrouw opeens op het idee komt een derde uit te nodigen in hun leven, en, tot slot: de mensen die worstelen met hun weerzin tegen de bijslaap van hun man of vrouw, maar die graag over die weerzin heen willen komen. Vooral de worsteling van die laatste groep werpt een interessant licht op de liefdesomnivoren.

Neem het verhaal van ene Carla, geïnterviewd door Volkskrant magazine. Haar emotionele leven staat op z’n kop sinds haar man een nieuwe vriendin heeft. Ze gaat dan soms tekeer als een ‘lelijke heks’ en huilt als een ‘klein kind’. Daarna heeft ze spetterende seks met haar man. In plaats van dit te interpreteren als een signaal dat ze het simpelweg niet zo leuk vindt dat haar man het met een ander doet, ziet Carla er een aanleiding in haar emotionele blokkades op te ruimen. Ze wil vrij zijn van angst en van de behoefte aan andermans goedkeuring. Oude pijn is opgerakeld en dat geeft haar de kans er voor eens en voor altijd mee af te rekenen. Op momenten dat het haar lukt om haar angst te overwinnen, voelt ze zich sterk. En die persoonlijke groei smaakt naar meer.

Waarom zou je jezelf dit aandoen? Een gedachte die polyamoristen hoog houden is dat het overwinnen van jaloezie een manier is om geestelijk te groeien. Daar zit wat in. Jaloezie is een verzamelnaam voor een uiteenlopende hoeveelheid negatieve emoties: boosheid, angst, afschuw, verdriet. Wanneer je ontdekt om welk gevoel het gaat en welke angst daarbij hoort, kun je verborgen conflicten ontmantelen. Jaloezie weerspiegelt je onzekerheid met betrekking tot je eigen waardigheid en begeerlijkheid, en geeft je informatie over je onvervulde behoeftes en angsten, schrijft de Amerikaanse gesprekstherapeut Kathy Labriola, gespecialiseerd in polyamorie. Misschien ben je onzeker over seksuele aantrekkelijkheid? Ben je bang dat je verlaten wordt? Vrees je te weinig liefde te krijgen? Door je angsten en behoeften te erkennen, ontneem je de jaloezie haar macht, aldus Labriola.

Werkt dat niet, dan kun je jezelf langzaam blootstellen aan je angsten, op dezelfde manier waarop een psycholoog, bijvoorbeeld, een spinnenfobie zou behandelen: steeds dichter bij de spin in de buurt gaan zitten, en steeds langer, net zo lang tot de angst uitdooft.

Labriola geeft het voorbeeld van een stel waarvan de man een nieuwe vriendin heeft, en zijn vrouw stap voor stap van haar jaloezie wil afkomen. Eerst werd de vrouw jaloers als haar man bij zijn nieuwe liefde bleef slapen. Dat zou hij dus niet doen, tot zijn vrouw daar aan toe was. Na een maand kon het, op de voorwaarde dat zijn vrouw hem mocht bellen als ze heel erg jaloers zou worden, dan zou hij terug naar huis komen. Weer wat maanden later mocht de man een paar nachten in de week bij zijn vriendin slapen, en werd zijn vrouw alleen nog maar jaloers toen hij haar verjaardag vergat en op die avond een afspraak met zijn vriendin had gemaakt. Uiteindelijk heeft de vrouw zo langzaam kunnen wennen aan de nieuwe situatie, en zou ze deze zelfs hebben leren omhelzen.

Hoe dapper ook, de gedachte dringt zich op dat deze vrouw zichzelf onnodig geweld aandoet. Het dogma van de monogamie is niet voor niets ontstaan: het zorgt voor sociale onrust wanneer iedereen zomaar bovenop andermans man of vrouw kan springen. Voor veel mensen is het dus van belang om de illusie hoog te houden dat hun partner de enige voor hen is, en zij de enige voor hun partner. Tot het tegendeel bewezen is – dan zien ze wel weer verder.

Geluksvogels die weinig behoefte hebben aan de bevestiging, kunnen zich vrijelijk tegoed doen aan al het moois dat ze tegenkomen terwijl ze tegelijkertijd hun bestaande relatie als solide basis behouden. Mensen die niet tot dat slag behoren, moeten zich misschien niet laten verleiden door verhalen over spirituele en persoonlijke groei, zeeën van liefde en onbegrensde vrijheid, maar monogaam blijven. Als iets pijn doet, kun je ook gewoon een pleister plakken in plaats van zout in de wonden strooien.

Ageeth Veenemans, ‘Ik hou van twee mannen’ , Uitgeverij Andromeda. Artikelen van Kathy Labriola zijn onder meer te lezen op: www.polyamorie.nl. Meer informatie ook op: www.liefdedelen.nl

Belangstelling voor Marte Kaans Lang leve de liefde (Uitgeverij Ambo)? Stuur je adres naar klik@nrc.nl. De eerste 15 krijgen het boek cadeau.