Lieslaarzen aan, gasmasker op

De tijd gaat snel en het geheugen is kort. Hoe lang is het alweer geleden dat de kalender 29 juni aanwees? Het lijkt een eeuwigheid. Misschien is het, nu gisteren besprekingen tussen VVD, CDA en PVV zijn begonnen, niet zo gek even terug te gaan naar wat zich die dag afspeelde in de Tweede Kamer. Informateur Uri Rosenthal (VVD) had geconstateerd dat een rechts kabinet niet mogelijk was. Het CDA weigerde met de PVV te praten.

Tijdens het Kamerdebat over Rosenthals eindverslag beargumenteerde fractievoorzitter Verhagen deze weigering als volgt: „Er zijn grote verschillen, ook principieel. Niet alleen op sociaal-economisch gebied, maar met name ten aanzien van de visie op de omgang met elkaar in de samenleving. Er zijn bijvoorbeeld principiële verschillen wat betreft de beginselen van de democratische rechtsstaat. Er moet eerst helderheid zijn over zaken als kopvoddentaks, het verbieden van de Koran en de strijd tegen de islam, die volgens de heer Wilders het kernpunt moeten worden van ons buitenlands beleid. Ik ga niet over zulke zaken marchanderen.”

Duidelijke taal. Voor de zekerheid concludeerde Cohen van de PvdA dat Verhagen de verschillen tussen CDA en PVV over de rechtsstaat dus zo wezenlijk vond dat hij „niet eens aan tafel wilde zitten met de PVV”. Verhagen: „Precies!”

PVV-leider Wilders noemde dit „onbeschrijfelijk arrogant van het CDA tegenover anderhalf miljoen PVV-kiezers”. „Onvoorstelbaar en schandalig”, vond hij de houding van Verhagen. Deze had hiermee 1,5 miljoen kiezers beledigd. „De elitekliek heeft 1,5 miljoen kiezers buiten de democratie geplaatst. Die mensen hadden net zo goed niet naar de stembus hoeven gaan. 1,5 miljoen mensen worden gekwetst in hun rechtsgevoel. De Partij voor de Vrijheid is behandeld alsof zij een paria was, een melaatse, een zwerver die men liever op de stoep laat staan.”

Enkele dagen overheerste het thema ‘belediging PVV-kiezers’ weer eens het nieuws. Een enkeling merkte op dat Wilders zelf zijn handelsmerk had gemaakt van het beledigen van bevolkingsgroepen, maar dat is uiteraard een jij-bak. De SP probeerde nog tegen te werpen dat zij nog nooit voor coalitiebesprekingen was uitgenodigd. Geen enkele democratische regel geeft steun aan de gedachte dat kiezers buiten de democratie worden geplaatst als hun partij niet deelneemt aan onderhandelingen over een kabinet.

Toch is het mobiliseren van de verongelijktheid waarschijnlijk doorslaggevend geweest voor het optreden van Lubbers als informateur. Het idee daarachter moet zijn geweest dat insluiting van het ontevreden PVV-electoraat voor de toekomst van de democratie minder riskant is dan het voeden van de rancune en het ressentiment. Als één ding de PVV-kiezer kenmerkt, is het de permanente staat van verongelijktheid. Hun leider mag dan het beledigen tot kunst hebben verheven, de volgelingen hebben het zich beledigd voelen tot essentie van het bestaan gemaakt.

Maar als ik mij probeer te verplaatsen in een PVV-kiezer, dan zou ik mij nu pas echt beledigd en buitengesloten voelen. Mijn stem is blijkbaar goed genoeg om ‘de elitekliek’ die 18 miljard wil bezuinigen aan een meerderheid te helpen, maar ik ben te min om in het kabinet vertegenwoordigd te zijn. Ik ben dus niets dan stemvee. Ik ben gekke Henkie. Ik word aangezien voor Jan Rap. Ja, Wilders komt het mooi uit dat hij zijn handen vrij houdt en geen mogelijke toekomstige concurrenten als minister naar voren hoeft te schuiven. Maar ik, PVV-kiezer, word weer als het crapuul van de natie weggezet.

Dat zou ik denken als PVV-kiezer, ervan uitgaande dat een PVV-kiezer denkt.

Het punt is immers dat het CDA zich kapot schaamt voor de coalitie met de PVV die nu, hoe men zo’n kabinet ook noemt, in de maak is. Verhagen heeft al geaccepteerd dat de beoogde coalitiepartner alles wat hij op 29 juni onaanvaardbaar verklaarde, blijft uitdragen in binnen- en buitenland. Het CDA accepteert geen ministersposten voor de PVV – die Wilders ook niet ambieert – maar wél diens voortgaande agitatie tegen de vrijheid van godsdienst en de religieuze verdraagzaamheid, evenals de ondermijning van het gelijkheidsbeginsel en het discriminatieverbod, in de overtuiging dat het zaliger is 18 miljard euro te bezuinigen dan dertig zilverlingen te weigeren.

Dus met het schaamrood op de kaken, met de lieslaarzen aan en met het gasmasker op accepteert Verhagen wat hij eerder in strijd achtte met de hoogste beginselen en oudste tradities van het CDA. Wat is beledigen? Iemand pijnlijk treffen in zijn eergevoel, algemeen gesteld, of in juridische zin: nodeloos kwetsen. Hoe dan ook worden alle Nederlandse moslims hierdoor gekwetst – maar dat geldt ook voor iedereen die arti-kel 1 van de Grondwet als onaantastbaar beschouwt.

Zijn de PVV-kiezers dan straks bevredigd in hun rechtsgevoel, waarin zij aanvankelijk zo diep waren getroffen volgens Wilders? Natuurlijk niet, zij worden niet netjes genoeg bevonden als volwaardige coalitiepartner en dus bestempeld tot tweederangs electoraat.

En waar het hun om te doen is, de uitsluiting van Marokkaanse en Turkse Nederlanders en het sluiten van de grenzen, blijft tóch een illusie, omdat bij de verwerkelijking van dit type wensen nu eenmaal verdragen en rechtsbeginselen in de weg staan.

Zij zullen dus ontevreden blijven. Tenzij het CDA het voorbeeld wil volgen van het Zentrum, de katholieke partij in de Weimarrepubliek van de jaren 30. Maar daar ga ik niet van uit. Want Verhagen weet als historicus hoe het afliep met het Zentrum, dat steeds een stukje verder opschoof naar rechts, zodat van het één het ander kwam: van Heinrich Brüning naar Franz von Papen naar Kurt von Schleicher, naar... Enfin, de rest is geschiedenis.

Wilt u reageren? Dat kan op nrc.nl/etty