Kunst zoekt antwoord op politiek Lieberman

De minister als varkensbeeldje gaat velen te ver. Maar curator Levitte Harten wilde dat kunstenaars zich verdiepten in het succes van Lieberman.

De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Avigdor Lieberman als vouwdoosje met zijn typerende korte stropdas, en op een fotocollage op de expositie in galerie Midrasha in Tel Aviv. Foto's AFP TO GO WITH STORY BY PATRICK MOSER-- A creation showing the ultra-nationalist minister Israeli Foreign Minister Avigdor Lieberman, is presented in an exhibition in Tel-Aviv on August 5, 2010. AFP PHOTO/YEHUDA RAIZNER AFP

Gary Goldstein uit Jeruzalem had nooit de moeite genomen, maar ging zich de laatste tijd verdiepen in het gezicht van Avigdor Lieberman, zijn minister van Buitenlandse Zaken. Hij keek lang naar de blik in zijn ogen, het lachje om zijn gezicht, het typerende kleine stropdasje. „Hoe langer ik keek, hoe minder ik er het gezicht van een angstaanjagende vijand in zag”, zegt de kunstenaar. „De ogen zijn vrij zacht, ik zie een spottend lachje. Lieberman is eigenlijk een tragisch persoon. Hij zit gevangen in extreme retoriek, in keiharde aanvallen op minderheden.”

Goldstein maakte zeven fotocollages, waarin hij het portret van de minister en leider van de extreemrechtse partij Yisrael Beiteinu (Israël Ons Huis) bewerkte. Lieberman met vuurspuwende ogen, Lieberman met een gevlekte huid, Lieberman van wie alleen nog de contouren te zien zijn. „Hij blijft een mysterie”, zegt Goldstein. „Wat je ook met hem doet.”

De fotocollages maken deel uit van de meest geruchtmakende expositie van dit moment in Israël. Onder leiding van curator Doreet Levitte Harten hebben 23 vooraanstaande Israëlische kunstenaars in galerie Midrasha in Tel Aviv hun visie gegeven op de omstreden minister van Buitenlandse Zaken. De in Moldavië geboren Lieberman staat bekend om zijn harde uitspraken, waarin vooral Palestijnse inwoners van Israël het doelwit zijn. Zijn partij won fors bij de laatste verkiezingen, met name door steun onder Russische migranten en kolonisten in bezet gebied.

Al weken voor de opening, afgelopen donderdag, leidde de tentoonstelling tot rumoer, zegt curator Levitte Harten. Anonieme bellers en briefschrijvers beschuldigden haar van het demoniseren van Lieberman. Rechter Adrian Agassi, die net als Lieberman aanhanger is van de radicale kolonistenbeweging, zei dat de tentoonstelling een belediging van de minister was. De uitnodiging van de expositie (‘Evet’, de Russische naam van de migrant Lieberman in Gothische letters) liet volgens Agassi zien dat de kunstenaars nazivergelijkingen gebruikten. Hij riep vergeefs bij de minister van Cultuur op tot een verbod.

„De vele negatieve reacties maken deel uit van het kunstproject”, zegt Levitte Harten. „Ze maken Lieberman compleet, omdat hij altijd uitgesproken voor- en tegenstanders heeft. Hij is voor een kunstenaar interessant, ik vraag me altijd af wat er achter de platte demagogie zit. Hij maakt zichzelf en zijn boodschap simpel, maar daar achter schuilt een uiterst intelligente man.”

Dat neemt niet weg dat de tentoonstelling volgens de in Berlijn werkzame Levitte Harten een politieke kleur heeft. „Het idee ontstond toen ik weer eens een avond in de kroeg met collega’s zat te praten, en we voor de zoveelste keer begonnen te klagen over de Israëlische politiek. Ik zei: laten we nou eens als kunstenaars het antwoord formuleren op de vraag waarom iemand als Lieberman het politieke klimaat in Israël domineert. Mijn collega’s zeiden: doe maar niet, het heeft geen zin meer. Ik heb toch doorgezet.”

Veel kunstenaars die ze om zich heen verzamelde, maken deel uit van de mondaine kunstscene in Tel Aviv, een omgeving waar Lieberman doorgaans wordt verafschuwd. Kunstenaar Gary Goldstein: „Het is hier net zo’n figuur als Geert Wilders in Nederland. Ik denk dat het lastig is om kunstenaars te vinden die fan van Geert Wilders zijn. Ook Lieberman vertegenwoordigt iets anti-artistieks.”

Sommige kunstenaars doen geen moeite hun afkeer te verbergen. In het midden van de expositieruimte valt een klein beeldje van papier maché in het oog: een roze varken. Dit beeld vinden ook sommige bezoekers van de galerie te ver gaan. Performance kunstenaar Uri Katzenstein bond drie boormachines aan elkaar, gaf ze armen, en laat het object met veel herrie autonoom ronddwalen door het gebouw. Zo is Lieberman, volgens Katzenstein: veel herrie, grillig, maar geen richting of idee.

Curator Levitte Harten erkent dat zij een politieke expositie heeft samengesteld. „Ik vind Lieberman een gevaarlijke man, met ideeën die haaks staan op mijn idee van een democratisch Israël. Maar, zegt ze, „het is niet mijn taak om Lieberman te ontmaskeren of aan te klagen. Kunst moet helemaal niets. Ik wil Israël ook niet beïnvloeden. Je ziet alleen dat ik als kunstenaar niet los kan komen van de werkelijkheid waarin ik me bevind.”

Lieberman zelf heeft nog niets gezegd over de expositie, die tot 2 september te zien is.