..en weer watersnood

Het Internationale Rode Kruis becijferde vorig jaar in zijn Wereld Rampen Rapport dat elke dollar die aan preventieve maatregelen wordt besteed, een besparing van vier dollar betekent aan noodhulp in de situatie waarin zich een ramp heeft voltrokken. Dat is een constatering die het memoreren waard is nu op het ogenblik her en der in de wereld natuurrampen slachtoffers veroorzaken. Rampen die uit de aard van de natuur voortkomen, maar soms ook mede het gevolg zijn van menselijke falen.

Overstromingen in de zomer zijn in China een jaarlijks terugkerend verschijnsel. Als de Yangtze, de grootste rivier van Azië en de derde ter wereld, buiten haar oevers treedt, zijn de gevolgen dikwijls rampzalig; het aantal dodelijke slachtoffers in de afgelopen eeuw bedraagt naar schatting een half miljoen. Volgens de Chinese leiders zou met de omstreden Drieklovendam veel leed worden voorkomen. Deze stuwdam, met de grootste waterkrachtcentrale ter wereld, heeft het gehouden. Maar wel moesten alle twaalf luiken worden opengezet, met als gevolg dat dichtbevolkte gebieden onder water kwamen te staan. Bovendien blijkt de dam oeververzakkingen te veroorzaken en slib op te hopen. Een voorbeeld dus dat menselijk ingrijpen de effecten van een ramp kan versterken.

Het heeft een functie dat de Chinese premier Wen Jiabao dit weekend naar de door een modderstroom getroffen stad Zhouqu is vertrokken. Autoriteiten horen bij zulke rampen hun gezicht te laten zien; ook in Nederland werd een bezoek van koningin Beatrix na overstromingen door gedupeerden als troostrijk ervaren. Zulke empathie legt politici soms geen windeieren. Toen Duitsland in 2002 door overstromingen werd getroffen en toenmalig bondskanselier Schröder voor iedereen zichtbaar zijn laarzen had aangetrokken, steeg hij dat verkiezingsjaar snel in de peilingen.

Maar uiteraard is dat wat aan de ramp voorafging van meer belang. Dat was een jarenlange verwaarlozing van de dijken langs de Oder en het onvoldoende voorzien in overloopgebieden voor de afvoer van overtollig water. Duitsland is aan de slag gegaan, maar buurland Polen schiet nog in hoge mate tekort. De ernstige gevolgen van dergelijke nalatigheid zijn dezer dagen in Midden-Europa zichtbaar.

De Poolse Rekenkamer noemde in maart de toestand van de dijken langs de Wisla dramatisch: van de helft kon de veiligheid niet worden gegarandeerd en van vrijwel alle dijken ontbraken actuele technische gegevens. Bovendien bleven de Polen de fout maken die ook in Nederland niet overal is vermeden: onverdroten doorgaan met bouwen bij rivieren in gebieden met een te groot risico op overstroming.

Infrastructurele ingrepen die de veiligheid bevorderen, deugdelijk onderhoud van de dijken, zorgvuldige afweging voordat bossen op bergtoppen worden gekapt. Het zijn besluiten, preventieve maatregelen, waarmee politici misschien niet hoog scoren op het moment zelf, maar die wel van levensbelang kunnen zijn.