Voorpret voor Shanghai

Hoe in de stemming te komen voor een bezoek aan een wereldstad? Tips voor Shanghai van architect Daan Roggeveen.

Daan Roggeveen (1976, Geldrop) was amper drie maanden in China of hij verloor als gevolg van de economische crisis zijn baan bij het Chinese architectenbureau Mada s.p.a.m. „Was een warm welkom”, herinnert hij zich opgewekt. Maar niet atypisch Chinees. In dezelfde periode verloren 20 miljoen Chinezen van de ene op de andere dag hun werk als gevolg van financieel gegoochel in de VS. Het begin van verbroedering was een feit.

Terug naar Nederland gaan was geen optie voor de architect. En al gauw had hij een nieuw project omhanden. Samen met Michiel Hulshof (correspondent voor Vrij Nederland in China) zette hij een website op: gowestproject.com. Stedelijke en architectonische ontwikkelingen in China zijn daarop te volgen en aan een boek over hun bevindingen wordt in deze bloedhete zomer hard gewerkt.

Roggeveen en Hulshof willen de ontwikkeling van onbekende miljoenensteden in China in kaart brengen. Steden die, denken zij, in de 21ste eeuw zeer waarschijnlijk net zo’n internationale rol zullen gaan spelen als nu Peking, Shanghai en Shenzhen. Van zestien steden in het midden en westen van China moet het duo er nog drie afwerken, maar metropolen als Zhengzhou, Wuhan en uiteraard Chongqing zijn grondig bezocht. Per stad behandelen zij tegelijk ook een kwestie met verstrekkende, wereldwijde gevolgen: milieu, criminaliteit, industrialisatie enzovoorts.

In de grootste stad ter wereld, Chongqing, waar Roggeveen net als veel journalisten en fotografen graag komt om het krankzinnige tempo van de Chinese groei in beeld te brengen, wordt hij soms al herkend. Maar dat is vooral wegens het project dat hij en Hulshof organiseerden voor de Biënnale in Shenzhen. Zij kregen elf taxichauffeurs uit heel China zo ver om met hun taxi’s naar de monding van Parelrivierdelta te rijden en hun tocht te registreren met een camera.

„Les 1 in de journalistiek schijnt te zijn dat je nooit taxichauffeurs mag gebruiken als bron van informatie. Onzin, niemand kent de steden beter dan taxichauffeurs”, zegt Roggeveen. Niemand die zij benaderden, weigerde medewerking, terwijl het toch te vergelijken valt met „een Chinees die een Amsterdamse taxichauffeur vraagt over zes weken in Madrid te staan”. De chauffeur uit Hohhot in Binnen-Mongolië, maakte op zijn verzoek een reis van 8.000 kilometer. Hij had net als zijn collega uit Changsa (Hunan) nog nooit de zee gezien.

600 miljoen Chinezen zagen op televisie het verslag van dit evenement, dat op de Biënnale een groot succes was. Kijk, dan ben je pas bekende Nederlander in China.

Bij zijn laatste bezoek aan Chongqing, de oude oorlogshoofdstad van de nationalisten tijdens de oorlog met de Japanners, vroeg een taxichauffeur aan hem wanneer de stunt wordt herhaald en of hij dan mag meedoen. „Het heeft mij niet alleen geleerd dat Chinezen doorgaans zeer aardig en gezellig zijn en openstaan voor de meest maffe dingen, maar ook dat in China alles mogelijk is. Er heerst een enorme dynamiek en dat kan niemand ontgaan”, zegt hij.

Boek: Het rode bordeel van Olivier August

„Ik ben alleen maar geïnteresseerd in politiek, economie en architectuur, dus een heleboel blijft ongelezen. Het rode bordeel van de Duitse journalist Olivier August was voor mij een ogenopener. Briljant boek over modern China door de ogen van een halfcriminele boer die miljardair wordt en op zijn boot de hele dag gefrituurde garnalen en ganzenlevers eet. August volgde de verdwenen zakenman gedurende zeven jaar in de stad Xiamen. August was tot de conclusie gekomen dat hij als journalist in Peking niet veel meer kon doen dan het overtikken van de persberichten van de staatsmedia en verkaste naar Xiamen (net als Chongqing ook door Slauerhoff beschreven, red.). Het andere boek waardoor ik het hedendaagse China beter ben gaan begrijpen, is van James Fallows: Postcards from Tomorrowsquare. Ik vond Factory Girls van Leslie Chang eigenlijk minder, omdat zij het verhaal van haar eigen familie zo op de voorgrond plaatst.”

Film: Shanghai Trance van David Verbeek

„Shanghai Trance van David Verbeek sprak mij aan omdat de hoofdpersoon ook een jonge architect is. Maar het is daarbij een uitstekende film over de andere kant van het Shanghai dat de meeste toeristen zullen zien. Het gaat over de gejaagdheid, de stress van de stad en de druk waaronder de mensen staan. En natuurlijk Last Train Home van de Chinees-Canadese Lixin Fan over een arbeidsmigrante die tijdens het Chinese Nieuwjaar van 2008 naar huis probeert te komen, terwijl het treinennetwerk plat ligt als gevolg van de winterstormen. De volksverhuizingen in China worden heel indringend in beeld gebracht. Het enorme verschil met de veel kleinere migratie van Polen in de Europese Unie en eerder van de Marokkanen wordt scherp duidelijk gemaakt. Ik ontmoet op de bouwplaatsen heel veel van die mannen, onlangs nog in Chongqing, en elke keer weer verbaas ik mij over hun taaiheid. Werken in 40 graden Celsius en dan nog lachen.”

Muziek: Womende ai

„Heb bij mezelf een voorliefde ontdekt voor het mierzoete werk van de Chinese pop. ‘Womende ai’ – onze liefde – wordt terecht heel veel gedraaid op de radiostations. Mao Live House is natuurlijk de plaats om de Chinese bands in actie te zien. Pas nog gezien hoe het dak eraf ging toen Hanggai optrad; Mongoolse rock is ook populair in Nederland, ontdekte ik.”

Eten: Tast toe met stokjes

„Onmogelijk om je in Nederland goed voor te bereiden op de enorme variatie. Mijn ogen gingen hier open. Chinees eten als zodanig bestaat net zo min als Europees eten. Je moet hier kiezen uit acht hoofdkeukens. Mijn favoriet: Sichuan-cai, de scherpe Sichuanse keuken. Restaurant Sichuan Citizen aan de Donghu Lu in Shanghai is altijd goed. Net als Chopsticks in de Franse Concessie. Ik hou erg van chazuiniuwa, pittige balletjes van kikkervlees, en van dapanji, kip, aardappelen in groene peper.”

Internet: roddel en corruptie

„Voor het roddel- en onzinwerk is chinasmack.com heel goed, een soort Chinese geenstijl.nl. Daar doen ze ook veel aan corruptie en verspilling, twee enorme problemen in China. Voor het serieuzere werk in de Chinese blogsfeer is er danwei.org, zeer nuttig om bij te blijven. En chinadigitaltimes.net is een goede nieuwsbron. Het zijn sites die worden gemaakt door Chinezen in de diaspora.”