'Er is meer dan voetbal nodig in gemeenten'

De gemeenten met profvoetbal kunnen noodlijdende clubs nauwelijks nog helpen. Wethouder Jan Hamming van Tilburg roept ze bijeen.

Jan Hamming: "Met KNVB die de rekeningen enkel doorschuift naar de gemeenten zal de animo niet groot zijn het WK naar Nederland te halen." Foto Merlin Daleman Nederland, Tilburg, 30-07-10 Wethouder Jan Hamming in het Willem II stadion. © Foto Merlin Daleman

Met een mengeling van scepsis en begeerte nam Jan Hamming als wethouder sportzaken van Tilburg onlangs kennis van de premie die de Nederlandse voetbalbond op grond van de prestaties van Oranje op het WK mocht opstrijken. Bijna 19 miljoen euro. Wat gaat er met dat geld gebeuren, zo vraagt Hamming zich af. En niet alleen omdat Willem II, de profclub in zijn stad, door de KNVB onder curatele werd geplaatst.

„Misschien kunnen die miljoenen worden aangewend om noodlijdende clubs bij te staan en bijvoorbeeld niet aan bonussen voor spelers”, oppert Hamming, tot vorig jaar landelijk vicevoorzitter van de PvdA. „Het is relatief geen groot bedrag, gezien het aantal clubs dat financiële zorgen heeft. Maar de KNVB kan een aanzet, een signaal, geven uit eigener beweging iets tegen de verschraling van het betaalde voetbal in Nederland te doen. Nu moeten steeds de gemeenten of de overheid bijspringen. De KNVB is er medeverantwoordelijk voor dat het betaald voetbal doodziek is.”

Na de impuls van de wethouder sportzaken, welzijn, armoede en wijken is Tilburg niet de enige gemeente met betaald voetbal die zich teweerstelt. Op initiatief van Hamming vormen 34 gemeenten met profvoetbal intussen een platform om de situatie te bespreken. Voorzitter Ralph Pans van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten steunt het initiatief Platform Betaald Voetbal, dat in oktober zijn eerste beraad heeft.

De eerste officiële conferentie van het platform is gepland voor november. „Hopelijk mét een vertegenwoordiger van de KNVB”, zegt Hamming. „Want we trekken niet ten strijde tegen de bond. Het is niet wij tegen zij, we moeten er samen uitkomen. De KNVB wil dat kennelijk niet, want de directie betaald voetbal reageerde afhoudend op onze uitnodiging. Denken ze nu echt dat ze ervan afkomen door de bal bij de clubs te leggen? De bond is toch verantwoordelijk voor het algemeen voetbalbeleid? Er is wat gaande met strengere eisen, met transparante begrotingen. Maar wat doet de KNVB verder zelf? Salarislimieten bijvoorbeeld, maar ook steun aan de gemeenten. Er is meer dan voetbal nodig in een gemeente. Ons geld ligt niet op straat.”

De Nederlandse voetbalgemeenschap in het algemeen en de beleidsmakers in het bijzonder leven op een wolk doordat Oranje de finale van het wereldkampioenschap behaalde, meent Hamming. „Alsof de prestaties in Zuid-Afrika alleen het gevolg zijn van een doordacht bondsbeleid. Joris Mathijsen, een van de WK-spelers, is afkomstig uit de jeugd van Willem II. Je zou kunnen zeggen: ook dankzij het beleid van Willem II heeft Oranje gepresteerd, met dank aan Willem II heeft Oranje de finale gehaald. Mogelijk een idee om Willem II een bijdrage uit de miljoenenwinst te geven? Waar gaat dat geld anders naartoe? Naar de WK-spelers en -begeleiders, naar meisjesvoetbal, naar sociale projecten? Zijn er kosten gemaakt? De KNVB geeft daarover geen uitsluitsel. Transparantie lijkt me ook daarin zinvol.”

Gestoord heeft Hamming zich aan de euforie na het wereldkampioenschap, met als opmerkelijke, bijna aanstootgevende logica dat het titeltoernooi nu dus in 2018 in Nederland moet worden georganiseerd. „Omdat het Nederlands elftal zo goed heeft gepresteerd? Rare conclusie. Ik zou het leuk vinden, zo’n toernooi in eigen land. Dat streelt mijn gevoel voor nationale trots. Ik zal dan zeker genieten. Maar de WK-organisatie klopt aan bij de overheid om enorme belastingvoordelen voor het toernooi binnen te halen en enorme bedragen om het toernooi te organiseren. Het kan toch niet zo zijn dat elke rekening uiteindelijk wordt neergelegd bij de belastingbetaler en dat de KNVB de verwachte enorme winsten niet zal inzetten om de profclubs weer gezond te maken? Dezelfde clubs die nu massaal aankloppen bij de gemeenten voor steun.”

De voetbalautoriteiten moeten beseffen dat ze dezelfde overheid straks nodig hebben om het WK binnen te halen, meent Hamming. De gemeenten wordt nota bene gevraagd de lobby te steunen. „Met een organisatie die de rekeningen enkel doorschuift naar de gemeenten zal de animo niet groot zijn het WK naar Nederland te halen. Sterker: er zal een enorme tegenkracht op gang komen als de bond niet zelf verantwoordelijkheid neemt voor de betaalde sector. Velen zullen zich gaan verzetten tegen verdere overheidsinvesteringen als het betaald voetbal niet gezond wordt. Of nog sterker: als het betaald voetbal nog zieker wordt dan het nu al is, of eenvoudig dood is, wat moeten we dan met een WK? Is dat nog wel te organiseren, zonder geld? De situatie vraagt om gezamenlijke inzet, mét de voetbalbond.”

De man die het afgelopen jaar een verzoek om een prominente landelijke rol binnen de PvdA te gaan vervullen naast zich neerlegde ten voordele van zijn wethouderschap in Tilburg, zegt uitdagend: „Als het moet word ik de Saar Boerlage van het WK 2018.” PSP-bestuurder Boerlage voerde in de jaren tachtig actie tegen de campagne om de Olympische Spelen van 1992 naar Amsterdam te halen en trok daarvoor naar het kantoor van Internationaal Olympisch Comité in Lausanne om te protesteren. Zij vreesde onder meer grote financiële- en veiligheidsrisico’s. „Op de stoep van het hoofdkantoor van de FIFA protesteren doe ik niet. Maar mijn stem zal ik verheffen”, zegt de in Tilburg populaire wethouder – zoals bleek uit recente verkiezingen.

Zeg niet dat Hamming (43) een aversie tegen sport in het algemeen of voetbal in het bijzonder heeft. Integendeel. In Tilburg is vorig jaar oktober een ijsbaan geopend, vernoemd naar olympisch schaatskampioene Ireen Wüst. De stad verzekerde zich bovendien van een jaarlijkse wielerzesdaagse. Afgelopen winter werd in de traditionele ijshockeystad Tilburg het WK-ijshockey voor B-landen gehouden, met opmerkelijk veel toeschouwers. Daarnaast zijn er tal van kunstgrasvelden in de wijken aangelegd, als bewijs dat breedtesport in de stad veel aandacht heeft. Tilburg heeft de afgelopen vier jaar 100 miljoen geïnvesteerd in de breedtesport. Op Hammings bureau in het Stadskantoor staat zowaar een vaantje met de tekst: ‘Willem II is mijn club.’

Bijna was de Tilburgse eredivisieclub, in 1955 de eerste landskampioen bij de (semi-)profs, afgelopen seizoen gedegradeerd naar de eerste divisie. Pas in een promotie/degradatiewedstrijd tegen Go Ahead Eagles slaagde Willem II erin zich te handhaven. Nota bene een dag na de verheugende gebeurtenis in mei, werd bekendgemaakt dat de club een acuut tekort had van 1,5 miljoen euro, de schuldenlast was opgelopen tot 4,8 miljoen euro. De club vroeg onmiddellijk bij de KNVB uitstel voor het inleveren van de begroting aan en voegde daar een herstelplan voor het seizoen 2010/’11 aan toe. Om de begroting rond te krijgen werd de selectie van het eerste elftal teruggebracht met tien spelers, werden de salarissen verlaagd met 30 tot 40 procent en werden op het kantoor mensen ontslagen. Een ‘commissie van wijze mannen’ werd ingesteld onder leiding van crisismanager Paul Bottelier, onder meer voormalig lid van de Sociaal-Economische Raad en voormalig bestuurslid VNP/NCW. Bottelier rekent erop dat Willem II binnen twee jaar weer gezond is.

Op verzoek van Bottelier schoot de gemeente snel te hulp, onder meer door met terugwerkende kracht de huur die Willem II voor het stadion heeft betaald te verlagen. Toch sloeg het nieuws van de grote schuld – nota bene daags na handhaving in de eredivisie – in als een bom. Twee jaar geleden was Willem II nog een redelijk gezonde club met een eigen vermogen van 4 miljoen euro. Nu was er ineens 4,8 miljoen schuld. Hoe kan dat nou? Hamming: „Vorig jaar zagen we al dat de begroting te optimistisch was. De club rekende nog steeds op vergoeding voor spelers als El Hamdaoui en Dembélé, die nota bene respectievelijk in 2006/’07 en van 2004 tot 2006 voor de club speelden. Nu El Hamdaoui is verkocht aan Ajax deelt Willem II pas in de opbrengst. Zo mag je niet begroten, dat is een enorm risico. Toch doen veel clubs dat, een mogelijke transfer begroten. Realistisch is alleen opbrengst uit recettes, sponsoring en televisie.”

Daarnaast wil Hamming dat de club de geldstromen rond sociale projecten transparant maakt. „Twee jaar geleden hebben we een sociaal convenant opgezet. De club dient zich in te zetten voor projecten in de wijken, op scholen, met jeugd. Voetballers hebben een verantwoording als rolmodel. Als een voetballer voor de klas een praatje houdt, is dat goed voor hem en voor de kinderen. Kom zeg, voetballers mogen wel wat meer doen dan hun kunstjes op het veld tonen en veel geld verdienen. Ik heb in Engeland bij enkele clubs gezien hoe voetballers bij huiswerkbegeleiding worden betrokken. De gemeente Tilburg geeft daar subsidie voor. Het gaat goed met een tiental projecten, er is een professionele aanpak. Maar nu nog meer duidelijkheid over de geldstromen. De gemeenteraad heeft daarom gevraagd, en terecht. Het moet niet vanzelfsprekend zijn dat de gemeente geld investeert in een voetbalclub.”

Hamming benadrukt dat investering in een profclub niet berust op emotie. „Tilburg heeft net als alle andere gemeenten om zakelijke redenen baat bij het bestaan van een betaaldvoetbalclub. De gemeente heeft 7 ton per jaar aan inkomsten door Willem II. Wat te denken van stadspromotie? Twaalfduizend mensen zijn om de veertien dagen verzekerd van amusement. Berekend is dat 60.000 mensen binnen een uur na een wedstrijd van Willem II de uitslag weten. We hechten veel waarde aan breedtesport. Maar om die te ontwikkelen heb je iconen nodig, rolmodellen. Het moet een droom zijn voor jongens uit Tilburg om voor Willem II te voetballen. Het is goed voor de club en de stad dat Joris Mathijsen, die uit de jeugd van Willem II komt, nu op het WK heeft gespeeld. Dat is promotie voor Willem II én Tilburg.”

Los daarvan meent de wethouder dat de voetbalbond daarvan niet mag profiteren. „Elke stad heeft graag een voetbalclub in huis die tot de verbeelding spreekt. Dat mag niet ten koste gaan van andere projecten. Het wordt tijd dat de KNVB de gemeenten aanhoort als volwassen en betrokken partner.”