Bijna honderd genen regelen cholesterol

Een massale genanalyse bij meer dan 100.000 Europeanen heeft 95 variaties in het DNA opgeleverd die het cholesterolgehalte in het bloed verhogen. Van 14 van de gevonden genveranderingen is ook aangetoond dat ze het risico op een hartaanval duidelijk verhogen. Op drie van de gevonden plaatsen op het DNA liggen genen waarvan tot nu toe onbekend was dat ze iets met cholesterol doen. Met experimenten in muizen hebben de onderzoekers aangetoond dat die genen echt het cholesterol verhogen of verlagen. Een actiever gen PPP1R3B bijvoorbeeld, verlaagt het gehalte aan het ‘goede’ HDL-cholesterol. Daarmee laten de onderzoekers meteen de praktische betekenis van deze genome wide association study (GWAS) zien. Zo rollen er aangrijpingspunten voor nieuwe medicijnen uit. Ook kan een aantal genen direct worden gebruikt bij de opsporing van families met een erfelijk verhoogd cholesterolgehalte (Nature, 4 augustus).

De gevonden genvarianten zijn zogenaamde single nucleotide polymorphisms (SNP’s). Dat zijn plaatsen in het DNA waar variatie gebruikelijk is. Bijvoorbeeld: bij 30% van de mensen is op die plaats de base adenine (A) in het DNA gebouwd, bij 70% zit er een guanine (G) op die positie. Die SNP’s worden gemeten met speciale DNA-chips waarop in één keer honderdduizenden SNP’s worden gemeten en waarmee al het DNA van iemand wordt gekarakteriseerd.

De afgelopen paar jaar zijn tientallen GWA-studies uitgevoerd waaruit soms tientallen genen rollen met invloed op een ziekte. Daar kwam kritiek op: veel genen hebben waarschijnlijk slechts marginale invloed.

De meer dan 175 auteurs van het nu gepubliceerde onderzoek, van wie genetisch epidemioloog prof.dr. Cock van Duijn van het Rotterdamse Erasmus MC een van de leidende onderzoekers was, laten zien dat aantonen van de relevantie van de gevonden genen er vanaf nu bij hoort. In een tweede artikel in dezelfde Nature wordt zelfs van een van die nieuwe cholesterolgenen de hele biochemie uit de doeken gedaan. Daar kunnen geneesmiddelenonderzoekers jarenlang mee vooruit.