Artsen woedend op waakhond in 'ivoren toren'

Tandartsen, specialisten, huisartsen, psychiaters – allemaal zijn ze boos op de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). „Ik heb wakker gelegen over hoe het nu verder moet.”

Nou zijn het weer tandartsen en orthodontisten die boos zijn op de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Want vorige week besloot de zorgautoriteit de tarieven voor orthodontistische hulp 34 procent te verlagen. De orthodontisten zijn wanhopig. „We zijn aan de goden overgeleverd!”, zegt voorzitter René Noverraz van de sectie tandartsspecialisten van de Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde (NMT).

Bijna alle artsen schudden hun hoofd als de NZa, de organisatie die waakt over de kwaliteit, kosten en concurrentie in de zorgsector, ter sprake komt: apothekers, tandartsen, huisartsen, psychiaters en medisch specialisten. De NZa is arrogant, hanteert rare rekenmethodes en luistert slecht, behalve naar het ministerie van VWS. „Ik kom er niet achter waarom en hoe ze rekenen”, zegt directeur Léon Tinke van apothekersvereniging KNMP. „De NZa heeft weinig belangstelling voor de feiten.”

Over een paar dagen verwachten de medische specialisten een oekaze uit Utrecht, waar de NZa zetelt. Door een fout in het vergoedingssysteem heeft een deel van de specialisten jaren te veel salaris gekregen. Nu moeten bijna álle specialisten vanaf 2011 inkomen inleveren. De NZa rekent nu uit hoeveel. „Het is een chaos hoe ze dat doen”, meent Janko de Jonge, een van de voorzitters bij de Orde van Medisch Specialisten.

Intern kwam de zorgautoriteit de afgelopen maanden al drie keer tot andere nieuwe inkomens voor de specialisten. Aanvankelijk zouden allergiespecialisten er bijvoorbeeld 13 procent op vooruit gaan, in de tweede berekening moesten ze 18 procent inleveren en volgens de laatste stand is het 21 procent lager. De internisten zouden eerst 11 procent gekort worden, daarna weer 5 procent erbij krijgen en de laatste stand van zaken is 5 procent minder. De Jonge: „Dit kun je toch niet meer serieus nemen?” Een woordvoerder van de NZa: „Dit laat zien dat we juist wél luisteren naar opmerkingen van specialisten.”

De meeste mensen maken zich niet druk om de kwestie, want specialisten en artsen verdienen toch erg veel? Dan valt 10, 20 of 34 procent mee op een inkomen van een kwart miljoen. Maar aan die kwart miljoen zit wel een verhaal vast. Een specialist heeft praktijkkosten van jaarlijks rond 70.000 euro en legt geld opzij voor zijn pensioen. Hij is premie kwijt voor zijn arbeidsongeschiktheidsverzekering en betaalt jaren goodwill van ruwweg 250.000 euro af die hij neertelde om zich in te kopen in de maatschap – de bv van specialisten bij de meeste ziekenhuizen.

Daarbij komt dat medisch specialisten twaalf jaar studeren voor ze gaan verdienen en gemiddeld 60 uur per week werken. Laatst zei iemand tegen De Jonge: ‘Ik heb keihard gestudeerd en een baan met verantwoordelijkheid en werk me een slag in de rondte. En iedereen ziet me alleen als een graaier.’ Dit beleid demotiveert, meent De Jonge. „Hoe eerlijk is het iemand een kwart van zijn inkomen te korten, door een probleem waar hij part noch deel aan heeft?”

Omdat er de laatste vijf jaar door een toename van patiënten een tekort is ontstaan aan orthodontisten, gingen ze harder werken: van gemiddeld 42 naar 55 uur en gingen navenant meer verdienen. Dus vond de NZa vorige maand: omdat jullie meer verdienen moet het tarief vanaf volgend jaar met 34 procent omlaag. „De NZa lijkt altijd te kiezen voor een rekenmethode die de grootste tariefsverlagingen oplevert”, zegt tandarts Reinier Hoogeveen.

Hij heeft een orthodontiepraktijk in het Betuwse Meteren en zeven medewerkers. Hoogeveen investeerde tonnen: „Dat rekent de NZa niet mee om de tarieven bepalen – dat komt blijkbaar niet uit.” Ook hier telt de zorgautoriteit die goodwill (rond 300.000 euro) niet mee, net als de aanloopverliezen die deze startende bedrijven maken. „Ik verdien 4.000 euro netto”, schat Hoogeveen. Hij denkt dat hij na de tariefverlaging niet het ‘norminkomen’ verdient waar de NZa het over heeft. „Ik vind het onverantwoord om te zeggen: zie maar hoe je je praktijk in vijf maanden aanpast. Ik heb echt een paar nachten wakker gelegen over hoe het nu moet.”

De tariefverlaging tast de kwaliteit aan van de zorg, vindt Hoogeveen, terwijl kwaliteitsbewaking toch ook een taak is van de NZa. Tandartsorganisatie NMT denkt dat orthodontisten failliet zullen gaan.

Het is te grof van de NZa een gemiddelde praktijk (van 3,5 stoel) te nemen en er één tarief op te baseren, verwijt Hoogeveen de NZa. Een tandarts die in zijn eentje aan huis werkt, heeft totaal andere kosten dan bijvoorbeeld een praktijk met tien medewerkers.

Het gaat bij de NZa altijd over kosten, zegt Hoogeveen. Hij denkt dat veel tandartsen na de tariefverhoging afhaken en de wachtlijsten sterk stijgen. „Welk probleem lost de NZa met de maatregel op? Niemand heeft klachten over de kwaliteit, bereikbaarheid, betaalbaarheid of verzekerbaarheid.”

De zorgautoriteit zegt de gevolgen te gaan ‘monitoren’: „Het is niet in ons belang als wachtlijsten groeien of de bereikbaarheid verslechtert”, zegt de woordvoerder. „Ik denk niet dat dat gebeurt.”

Apothekersvoorzitter Tinke ergert zich aan hoe de NZa het tarief voor 2009 vaststelde. De zorgautoriteit baseerde zich daarbij op data van 2008, terwijl apothekersvereniging KNMP liet weten dat dat om technische redenen geen goed jaar was om dat te bepalen. De NZa zette door en oordeelde dat apothekers gemiddeld 120.000 euro verdienden ‘en dan zitten we nog aan de veilige kant’. Datzelfde jaar bleek de berekening fout: apothekers verdienden 40.000 euro. Tinke: „Dat zijn toch enorme verschillen ?”

De woordvoerder van de NZa licht de rol van zijn organisatie toe: „We zijn op aarde om de consument een rol te laten spelen. We willen geen bezuinigingsmachine zijn. De beroepsgroepen hebben in het verleden niets verkeerd gedaan, maar de kosten zijn te hoog. Tot voor kort was het: ‘The sky is the limit’. Die jaren zijn voorbij.”

Sinds vorige maand hebben de huisartsen het aan de stok met de NZa. In onder meer Leiden en Nijmegen hadden ze namelijk een manier bedacht om de vele patiënten die ’s avonds en in weekenden voor huis-, tuin- en keukenkwaaltjes naar de dure EHBO van de ziekenhuizen gaan, naar een nieuw type huisartsenpost te sturen. Een succes, omdat dit het dure ziekenhuizen ontlast. Ondanks dat huisartsen hiervoor een hogere vergoeding krijgen, bespaart het per jaar één à twee miljoen euro per ziekenhuis. Ministerie Klink (Volksgezondheid, CDA) zei dat het een erg goed plan was dat overal moest worden ingevoerd. En de NZa ook blij – dachten de huisartsen.

Maar na twee jaar trekt de NZa aan de bel: de huisartsen mogen niet de tien euro per uur extra verdienen die ze krijgen voor werk op de huisartsenpost. Dat past niet binnen de regels. „Ze wisten het al die tijd en zeiden er niets van!”, zegt een woedende huisarts Marion Borghuis van de Coöperatieve Huisartsendienst Nijmegen. „De NZa laat ons gewoon vallen. Ze is onbetrouwbaar. Als je vindt dat het niet kan, moet je dat zeggen! Niet als iedereen al bezig is om dit initiatief op poten te zetten.”

De NZa begrijpt de verbazing aanvankelijk niet: de huisartsen konden de bezwaren zien aankomen, want het paste niet in de regels. Na het verzet zegt de woordvoerder nu dat de artsen een punt hebben: „De druk op deze huisartsenposten is zo hoog geworden dat dat het tarief niet dekt.” De NZa praat nu met VWS over het verhogen van dit tarief.

Misschien haalt de NZa bakzeil. Opnieuw, want de zorgautoriteit verliest vaak rechtszaken. Afgelopen dinsdag stelde de rechter weer een aantal fouten vast bij de berekening van tarieven voor de vrijgevestigde psychiaters. De NZa moet binnen zes weken dit tarief verhogen, de wijze van declareren verbeteren en psychiaters meer vergoeden. „Heel vervelend”, zei de zorgautoriteit. „Heel amateuristisch”, meent directeur Peter Niesink van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie.

De psychiaters doen fantastisch werk, vindt Niesink: „Alleen complimenten van de inspectie. Ik zeg: heb oog voor het belang van de patiënt! Maar de NZa houdt vast aan hun principe, hun systeem: één tarief voor alle psychiaters, waar of hoe ze hun werk ook doen. Die systeemdenkers hebben zo weinig gevoel voor de praktijk. Het is moeilijk om hen dat in gesprekken duidelijk te maken. Ik stap vaak in de auto naar de NZa om te praten en vraag me steeds weer af waarom ik het doe. Je komt er niet doorheen. De NZa leeft in een ivoren toren.”