Allemaal de schuld van de landbouw

Wij leven in de beste tijd die er ooit is geweest, zeker hier in het Westen. Waarom zijn we dan zo ontevreden? Waarom worden we zo vaak te dik, te depressief? En waarom is er zoveel misdaad?

Fundamentele vragen. En de geneticus en National Geographic Explorer Spencer Wells stelt ze in zijn mooie nieuwe boek over de gevolgen van de uitvinding van de landbouw, zo’n tienduizend jaar geleden. Zijn antwoord is: we zijn mentaal en lichamelijk niet zo goed meer aangepast aan onze huidige ‘onnatuurlijke’ omstandigheden. En dat komt door de uitvinding van de landbouw.

Of onze verre voorouders van voor de landbouw niet toch ook wel eens werden geteisterd door angst, misdaad of verveling maakt Wells niet helemaal duidelijk. En hij veegt ook erg gemakkelijk de effecten van de Industriële Revolutie (pas sinds 1800) en de Landbouw Revolutie op een hoop. Tot in de negentiende eeuw werd zelfs in Europa nog vaak honger geleden. En pas in diezelfde eeuw kon de mens enorme hoeveelheden energie vrijmaken uit de natuur.

Niettemin, duidelijk is wel dat we onze infectieziekten en overvolle steden te danken hebben aan wat ooit een goed idee was van mensen die op zoek waren naar betere voedselbronnen en tarwezaad gingen zaaien. Ooit, al honderdduizenden jaren voordat er landbouw was, trokken onze voorouders rond in kleine groepen (maximaal 150 mensen), jagend en verzamelend: geen overheid, geen schrift, geen oorlog, geen steden, geen huisdieren en nauwelijks ziektes. En amper mensen. En nu, eh, kijk om je heen.

Wells vertelt een interessant en goed verhaal over deze revolutie en de enorme consequenties. Alles in klassieke National Geographic-stijl: ieder hoofdstuk begint met de auteur in een nieuwe extreme situatie. De ene keer vliegt Wells in een vliegtuig over Lake Michigan als opmaat voor een verhaal over de snelle genetische veranderingen bij de mens sinds de landbouw. Een andere keer loopt hij door een beroemd gekkenhuis bij Wenen, als aanleiding voor een beschouwing over kunst en creativiteit. Ook landt hij op een van de atols van het oceaanstaatje Tuvalu dat ernstig wordt bedreigd door de zeespiegelstijging – een mooie kans om iets te vertellen over hoe de technische vooruitgang nu onze ondergang lijkt te brengen.

Gelukkig is Wells, wederom in echte National Geographic-stijl, vol hoop. In het laatste hoofdstuk (dat begint met een jacht samen met my friend Julius Indaaya !Um!um!ume, een Hadza, een van de laatst overgebleven jagers-verzamelaarsstammen) bepleit hij een nieuwe Mythe voor de Mensheid: we moeten leren om minder te willen. Want aan die oude exploitatie-mythe van de landbouw gaan we nu kapot.