Gevangen in een dikke, blauwe wolk

Illustratie uit het boek Liefde kan niet zonder liefde van Pieter van Oudheusden en Kevin Vanwonterghem

Pieter van Oudheusden en Kevin Vanwonterghem: Liefde kan niet zonder liefde. De Eenhoorn, 32 blz, € 17,50. 10+

Moet hij weg of wil hij weg, de jongen Jakob die in de sombere hoge ruimte met ijzeren bedden op een stoel zit, klaar voor vertrek? We zullen het niet weten, maar weggaan doet hij. ‘Mijn vader is op zee verdronken. Mijn moeder heeft haar nek gebroken. Mijn oma weet niet meer hoe ik heet’, vertelt Jakob aan de vrouw bij wie hij, op zoek naar de stad, aanklopt. Ze geeft hem soep, zegt dat hij beter bij haar kan blijven – en doet de deur op slot. Dat laatste ziet Jakob niet, en de lezer leest het niet, maar hij ziet het wel op de illustratie; in één figuur houdt de vrouw haar armen voor haar borst en draait haar hand een sleutel in het slot om.

Het is het intrigerende begin van Pieter van Oudheusdens Liefde kan niet zonder liefde en het zal nog lang duren voor er licht komt in dit verhaal over eenzaamheid, bevroren harten en verlangen naar liefde. Zij is de ijskoningin, haar huis is ‘groot als een paleis. Meubels gaan schuil onder grauwe lakens’. In één frase ontbloot Van Oudheusdens oma’s even wanhopige als egoïstische motief om Jakob bij zich te houden: ‘Ik had een kind zoals jij’, zegt ze. ‘Hij slaapt nu onder het ijs’. Het is typerend voor de stijl van Van Oudheusden, die veel tussen de regels door zegt.

De vrouw doet alles om Jakob voor zich te winnen, ze dwingt hem in omhelzingen, ze fleemt, ze raadt hem ten sterkste de buitenwereld af. Maar Jakob vindt dat haar lichaam ‘harder dan bevroren grond’ voelt. In zeefdruk en linosnede vangt Kevin Vanwonterghem het verlangen van de vrouw en Jakobs onvermogen tot geven of ontvangen. Zij is kleurig en groot, hij ligt in zwart-wit verstrikt in haar omarming, waarbij zij ook nog eens haar lange haren gebruikt. Vaak verwerkt Vanwonterghem verschillende scènes in één beeld, zoals bij de trui ‘van liefde en wol’ die de vrouw voor Jakob breit. Jakob heeft een dikke wolk van blauwe wol om zich heen. Hij kan geen kant op, maar in hetzelfde beeld zien we zijn benen wegrennen, ontsnappen aan de gevangenis die die trui is – als hij af is, heeft de ijskoningin gezegd, ‘ben jij mijn kind’.

Toch geeft ze het op een dag op, ze geeft hém op, want ‘liefde kan niet zonder liefde’. De keuzevrijheid leidt tot dooi in Jakobs hart. Rood en warm wordt de ijskoningin. Vanwonterghem geeft het prachtig weer, zijn werk geeft extra betekenis en sfeer aan een groot verhaal over liefde.