Beschermelinge Lula ligt voor op rivaal

De Braziliaanse president Lula is enorm populair, maar hij mag zich niet herkiesbaar stellen. De twee grootste kanshebbers op zijn opvolging debatteerden gisteren op tv.

In de Braziliaanse media heten ze steevast Dilma en Serra, de twee belangrijkste presidentskandidaten. De vrouw bij de voornaam, de man bij zijn achternaam. In oktober maken zij uit, zeer waarschijnlijk in twee rondes, wie volgend jaar de populaire president Lula opvolgt.

Al maanden lang is het wel en wee van de kandidaten dagelijks te volgen in de journaals en op de speciale verkiezingspagina’s in de dagbladen. Maar pas gisteren werd het eerste debat op de landelijke televisie gevoerd tussen deze kandidaten en nog twee anderen.

Het debat kwam op een interessant moment. De voornaamste kanshebbers, Dilma Rousseff (62) en José Serra (68), zijn lange tijd in de peilingen gelijk opgegaan. Maar toevallig lag Rousseff deze week voor het eerst voor op Serra.

Rousseff is de kandidaat van de regerende Arbeiderspartij (PT) en beschermeling van president Lula. Een debat uitvechten, live op tv voor het oog van de natie, had zij – anders dan Serra – niet eerder gedaan. Serra is de voorman van de PSDB (Braziliaanse Sociaal-Democratische Partij). Voor de komst van Lula in 2002 bestuurde Serra’s partij het land acht jaar, onder leiding van Fernando Henrique Cardoso.

In Brazilië was met spanning uitgekeken naar het eerste live debat. Met helikopters werden de kandidaten naar de televisiestudio in São Paulo gevlogen, waar talrijke camera’s hun aankomst vastlegden.

Op inhoudelijk vlak zijn de verschillen tussen de rivaliserende partijen, de PT en de PSDB, niet meer zo groot. Waar ondernemers en internationale economen in 2002 nog de verkiezingswinst van Lula’s ‘radicale’ PT vreesden, maakt tegenwoordig vrijwel niemand zich meer zorgen over de economische gevolgen van de uitkomst van de presidentsverkiezingen. Lula won in 2002 overigens van Serra, die toen voor het eerst een gooi naar het hoogste ambt deed.

In de aanloop naar het debat van gisteren had Rousseff vooral cijfertjes uit haar hoofd geleerd. Om de successen van Lula’s regering met statistieken te kunnen staven. Maar ze had ook van haar adviseurs opdracht gekregen bondiger en stellig te formuleren. Toen zij eenmaal aan de beurt was om haar eerste vraag te beantwoorden, kon zij als enige haar uiteenzetting niet binnen de twee minuten houden.

Met Rousseff kan Brazilië, opkomende macht en tiende economie van de wereld, zijn eerste vrouwelijke president krijgen. De van oorsprong econoom is gescheiden en voormalig minister van Binnenlandse Zaken.

Natuurlijk ging de eerste vraag in het debat over de drie grote kwesties die bij alle verkiezingen in Brazilië al decennialang de boventoon voeren: onderwijs, veiligheid en gezondheidszorg. Het zijn de grote problemen van Brazilië, waar geen enkele regering tot nu een oplossing voor heeft weten te vinden. Het openbaar onderwijs is slecht, de gezondheidszorg verkeert in een gammele toestand, terwijl geweld, vooral in de grote steden, jaarlijks tot duizenden doden leidt.

Hoe Rousseff en Serra deze kwesties willen aanpakken bleef gisteren een beetje in de lucht hangen. „De aanpak van criminaliteit moet je niet op deelstaatniveau, maar federaal aanpakken”, zei Serra bijvoorbeeld, zonder in te gaan op de relatie tussen armoede, geweld en criminaliteit.

Het was duidelijk te zien dat Serra meer op zijn gemak was voor de camera’s dan Rousseff. De twee andere kandidaten deden ondertussen een beetje voor spek en bonen mee. Rousseff versprak zich regelmatig. Voortdurend probeerde zij Serra aan te pakken op het beleid uit het verleden, toen zijn partij nog in de regering zat.

Voor Serra is vooral de populariteit van Lula een lastig obstakel. Aanvallen op de president en zijn beleid vermeed hij daarom. Voor Serra in de presidentsrace stapte was hij onder meer van 2007 tot april dit jaar gouverneur van São Paulo.

Politieke analisten beschouwen Rousseff als een kloon van Lula: uitverkoren om zijn werk voort te zetten – indien de Brazilianen haar kiezen. En wellicht kan zij de weg vrijmaken voor een eventuele terugkeer van Lula in 2014, als hij zich weer verkiesbaar mag stellen.

Rousseff hoopt de komende weken verder te profiteren van Lula’s ongekende populariteit. De Braziliaanse president kan nog altijd op de steun rekenen van 70 procent van de kiezers. Ondertussen doet Lula voortdurend zijn best zijn kandidaat aan te prijzen. Rousseff wordt opeens ook bij allerlei openingceremonies van overheidswerken gesignaleerd waar Lula aanwezig is om lintjes door te knippen.

En soms overschrijdt Lula de regels in zijn enthousiasme om Rousseff aan de man te brengen. Het Hoger Electoraal Hof van Brazilië heeft de president inmiddels als zeven keer beboet, in totaal voor ruim 20.000 euro, voor het maken van reclame voor Rousseff. Het zal Lula weinig uitmaken: zijn Dilma ligt voor op Serra in de peilingen en dat is wat telt.