Aisha, het gezicht van Afghanistan

Een omslag van Time zorgt voor controverse. Een door de Talibaan verminkt meisje zou worden misbruikt om de oorlog in Afghanistan te wettigen.

De omstreden omslag van Time This photo provided by Time magazine show's the cover of the August 9, 2010 issue, with a photo of Aisha, an 18-year-old Afghan woman. Aisha's nose and ears were sliced off in 2009, under orders from a local Taliban commander acting as a judge, as punishment for fleeing her husband's home. (AP Photo/Time Inc.) NO SALES; MAGAZINES OUT AP

Ze staat op de omslag van Time Magazine, in een pose die doet denken aan de legendarische cover van National Geographic uit 1985. Aisha. Een mooi Afghaans meisje van achttien, ietwat verlegen in de camera kijkend. Een sjaal bedekt haar oren die ze niet meer heeft, het open gat waar ooit haar neus zat is wel pijnlijk zichtbaar. Verminkt door de Talibaan. Ernaast de kop: What Happens if We Leave Afghanistan (wat er gebeurt als we Afghanistan verlaten). Zonder vraagteken.

En die combinatie zorgt voor discussie, vooral in de VS. Emotionele chantage, zeggen tegenstanders van de oorlog én de cover, of erger nog: war porn. Een sterk beeld dat een beroep doet op ons geweten, zeggen de voorstanders, die vrezen voor de negatieve gevolgen van het vertrek van de buitenlandse troepen uit Afghanistan.

Het verhaal van Aisha uit Uruzgan is dramatisch genoeg, daar is iedereen het over eens. Op haar twaalfde werd ze samen met haar jongere zusje door haar familie uitgeleverd aan een Talib. Haar oom had een familielid van die Talib vermoord, en om de ‘bloedschuld’ af te lossen werden de meisjes volgens een lokaal gebruik afgestaan aan de andere familie.

Ze werd verplicht met hem te huwen, maar ze leefde tussen het vee, werd gebruikt als slaaf en kreeg geregeld slaag als straf voor de misdaad van haar oom. Ze vluchtte, maar de Talib spoorde haar op in Kandahar, nam haar terug mee naar Uruzgan en op een verlaten berg voerde hij het vonnis van de familie uit: hij sneed met een mes haar beide oren en haar neus af. Aisha werd hevig bloedend en voor dood achtergelaten.

Amerikaanse ontwikkelingswerkers vonden haar en brachten haar naar Kabul, waar ze onderdak kreeg bij de hulporganisatie Women for Afghan Women. Nog voor de omslag van Time verscheen, vond die organisatie de Grossman Burn Foundation uit Californië bereid om plastische chirurgie voor haar te betalen.

Woensdag vertrok ze uit Afghanistan richting VS, onwetend dat haar foto op de cover van een weekblad, dat ze niet kan lezen, het symbool is geworden van de oorlog in haar land, die nu al bijna negen jaar duurt. Op de website van Time staan honderden commentaren van uiteenlopende strekking. Een woordvoerder van het blad zei ook tegen AP dat er nog nooit zoveel e-mails zijn binnengekomen over een verhaal. Sommigen vinden het goed dat er wordt herinnerd aan wat de inzet is van de oorlog. Anderen merken op dat dit gebeurde toen Amerikaanse militairen al lang in Afghanistan actief waren, en dat het dus weinig verschil maakt.

Maar de felste kritiek komt uiteraard uit anti-oorlogshoek.

Vervolg Time: pagina 5

Cover zorgt voor controverse in VS

„Een Afghaans meisje wordt gebruikt om de realiteit van een uitzichtloze oorlog te verdoezelen”, schreef journaliste Michelle Chen op het Amerikaanse blog Colorlines. Chen citeert Sonali Kolhatkar, co-directeur van de organisatie Afghan Women’s Mission, die „de feministische retoriek van de media om een onrechtvaardige oorlog goed te praten” veroordeelt. Kolhatkar, auteur van een kritisch boek over de oorlog, herinnert eraan dat de Russische bezetters identiek hetzelfde argument gebruikten: wij zijn nodig om de vrouwen te beschermen.

Greg Mitchell van The Nation erkent dat de situatie van de vrouwen in Afghanistan een ernstig onderwerp is, en deelt de zorg van Time dat de situatie nog slechter kan worden als de (Amerikaanse) troepen vertrekken. Maar, vraagt hij zich af, heeft Time ooit overwogen om een ander beeld op de cover te zetten, pakweg een zwaargewonde of dode Amerikaanse soldaat, een dode Afghaan na een NAVO-aanval of een Afghaanse soldaat of militair die smeergeld ontvangt van een Talibaan?

Richard Stengel, redactiechef van Time, verdedigt de keuzes van het blad op de website. We deden dit niet om standpunt in te nemen voor of tegen het vertrek van Amerikaanse troepen, zegt hij, maar om de realiteit van het dagelijkse leven in Afghanistan te tonen. Een emotionele waarheid die niet is terug te vinden in de documenten over de oorlog die onlangs door WikiLeaks werden gelekt, argumenteert hij.

Manizha Naderi, een Amerikaanse die leiding geeft aan de schuilplaats in Kabul waar Aisha verbleef, verdedigt in The New York Times de keuze van Time. „Mensen moeten dit zien en weten wat de tol is als we dit land verlaten.”

Naderi vertrok deze week samen met Aisha naar Californië voor haar operatie, maar benadrukt dat dit geen happy ending is. „Haar tienjarige zusje is nog steeds daar en we hebben geen idee hoe het met haar is. Misschien koelen ze hun woede op haar, of eisen ze een ander meisje om Aisha te vervangen.”