Lubbers in Kamer: ze willen alleen dit, huppelakee!

Informateur Lubbers legde gisteren in de Kamer uit dat er echt geen andere keus was dan een rechts kabinet te proberen. ‘Poppenspeler’ Geert Wilders sms-te en gaapte, maar hield zich stil.

De afgelopen jaren had voormalig CDA-premier Jan Peter Balkenende zich de scherpe interrupties van Alexander Pechtold (D66) moeten laten welgevallen, keer op keer. Gisteren overkwam het één keer de voor even teruggekeerde Ruud Lubbers, eveneens ex-premier voor het CDA. Opvallend was het verschil in stijl. Waar Balkenende vaak zijn toevlucht zocht in het versneld lezen van wat zijn ambtenaren voor hem hadden opgeschreven, trok Lubbers vele registers open. Soms geestig en levendig, dan weer omslachtig en langdradig formulerend.

En dit om een en hetzelfde verwijt te weerleggen: had hij als informateur een „grove inschattingsfout” gemaakt, zoals Pechtold beweerde, door VVD, CDA en PVV met elkaar informele gesprekken te laten voeren met een minderheidskabinet als mogelijke uitkomst? Beperkte Lubbers’ opdracht zich niet tot het onderzoeken van meerderheidsvarianten? Dat laatste vonden ook Job Cohen (PvdA) en Femke Halsema (GroenLinks). Lubbers had zijn opdracht terug moeten geven aan de koningin.

Nee, zei de informateur. Als de Kamerleden het anders hadden gewild, hadden ze eerder aan de bel moeten trekken. Hij had immers vorige week al duidelijk gemaakt dat een minderheidskabinet tot de mogelijkheden behoorde. Nu is het te laat. Overigens mocht iedereen best weten: hij was er ook moedeloos van geworden. Lubbers herinnerde zich dat hij ’s avonds laat na de gesprekken een borrel met zijn vrouw dronk en tegen haar „een beetje moe” had verzucht: „Ze willen niet praten over varianten. Ze willen alleen dit, huppelakee!”

Emile Roemer (SP) bleek de enige leider van een linkse partij die de redenering van Lubbers helemaal volgde. Als drie fracties met een Kamermeerderheid een kabinet willen vormen, in wat voor constructie ook, dat moet dat kunnen. „Dat is democratie.” Dat wil niet zeggen, voegde hij er direct aan toe, dat hij daar mee blij is. Nee, hij hoopt nog altijd dat zijn eigen Roemer-variant (PvdA, CDA, GroenLinks en SP) uiteindelijk op het bordes komt te staan. Hij wil een akkoord van zo’n centrumlinks kabinet uitwerken en aan de CDA-leden voorleggen. Misschien wil Lubbers als CDA’er daar zelfs wel bij helpen, suggereerde de SP-leider.

Gelach, ook bij de leiders van de drie partijen die vandaag onder leiding van informateur Ivo Opstelten hun formatieonderhandelingen beginnen. Zij hadden niet om het debat gevraagd en voerden niet het woord. Geert Wilders gaapte, lachte, sms’te, maar hield zich het hele debat stil. Mark Rutte (VVD) net zo, al kletste hij buiten bereik van microfoons uitgebreid met zijn buurman Maxime Verhagen (CDA). Die kon het toch niet laten zich twee keer in het debat te mengen. Om zijn collega’s te vragen geen „spookbeelden” op te roepen, maar te wachten op het regeerakkoord.

Pechtold, Halsema en Cohen verweten Verhagen een erg snelle transformatie te hebben doorgemaakt van een groot criticus van Wilders tot diens onderhandelingspartner.

Pechtold waarschuwde de Kamerleden van VVD en CDA hoe de voorgestelde minderheidsvariant zal leiden tot „het marionettenkabinet van Wilders”. Cohen noemde Wilders „de poppenspeler die Rutte en Verhagen aan een touwtje heeft”. Wilders heeft „wel de lusten, niet de lasten”, vond hij: „Ik begrijp zijn tevredenheid.” Arie Slob (ChristenUnie) meende dat van een minderheidskabinet geen sprake is als de PVV samen met VVD en CDA gaat onderhandelen over het regeerakkoord.

En dat gebeurt, om te voorkomen dat het akkoord in strijd is met het apart op te stellen gedoogakkoord. Volgens Slob is de partij van Wilders daarom een gewone regeringspartij. De enige eigenaardigheid is dat ze geen ministers levert voor het kabinet. Realiseren CDA en VVD zich de risico’s die ze lopen, vroeg Slob zich af. Wat zijn de gevolgen als Wilders de Turkse premier Erdogan „weer een total freak noemt”?

De onderhandelingen kunnen nog mislukken, zo onderstreepten vooral Lubbers en Pechtold. „Nu wordt het pas echt moeilijk”, zei Lubbers, die informateur Opstelten sterkte wenste. Pechtold deed een beroep op de 31 VVD’ers en 21 CDA’ers in de Tweede Kamer om het „proces te stoppen”. Zij moeten zich realiseren dat met de krappe meerderheid van 76 zetels zij „ieder individueel verantwoordelijk zijn” voor het slagen van een coalitie met een partij die een „politiek van opruiing” voorstaat.