Internet aan banden

Goed nieuws voor burgers die op internet worden belasterd en instanties waarvan gestolen geheime gegevens op internet worden rond gepompt. Een nieuw wetsvoorstel tegen computercriminaliteit voorziet in een vlot ‘afsluitbevel’ van websites door het Openbaar Ministerie (OM). En slecht nieuws voor klokkenluiders, hackers, virusmakers, kinderpornografen, haatzaaiers en leedvermaaksites voor wie de totale vrijheid van het internet norm en ideaal is.

Vorige week gaf minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) een wetsvoorstel in consultatie dat de burger beter wil beschermen tegen misbruik van internet. Een voorstel dat een reëel probleem probeert op te lossen, zoals de ‘dronken studente’ ervoer die zelf tegen GeenStijl moest procederen. Tegelijk damt het voorstel de absolute vrijheden uit het internettijdperk in, deels omdat het in een rechtsstaat niet anders kan.

Zorgelijk is vooral dat de macht van het OM wordt uitgebreid en die van de rechter verkleind. Het OM krijgt steeds vaker zelfstandige sanctiemacht. De rechter is dan beklaginstantie achteraf, voor burgers die de weg weten en de moeite nemen. Bij dit nieuwe afsluitbevel mag de rechter pas oordelen als de website al gekneveld is. Nu moet de rechter-commissaris nog vooraf toestemming verlenen. En zo hoort het.

Dit kabinet, en het volgende vast ook, kiest voor daadkracht eerst en onafhankelijke controle later. Nu vraagt internet om snelheid. Maar zijn de problemen zó nijpend dat controle op zo’n vergaande ingreep van de Staat niet kan wachten? Tegen kinderporno, sites met malware en virussen en ‘phishing’, oplichting met nepwebsites, blijkt de huidige praktijk van zelfregulering en aanvullend overheidsoptreden effectief. Het kabinet toont niet aan dat dit probleem nu anders moet worden opgelost.

Intussen wordt de definitie van het kwaad dat bestreden moet worden, wel stilletjes uitgebreid. Nu is een afsluitbevel geboden bij ‘onmiskenbaar onrechtmatige informatie’. Dat wordt vervangen door ‘strafbare feiten’. Een veel bredere categorie die het OM nog op nieuwe gedachten kan brengen. Weerstaat het OM de verleiding om wellicht WikiLeaks te sluiten voor wat betreft de Nederlandse Afghanistan-documenten? De toelichting bij het wetsvoorstel is behoudend geformuleerd. Weinig wijst erop dat de overheid aan preventieve censuur wil doen. En het OM gaat over het algemeen verantwoordelijk om met het grondrecht op vrije informatie. Hoewel er nog weleens een officier uitglijdt die een demonstrant beboet of een wel heel obscure site sluit.

Het voorstel adresseert wel degelijk nieuwe problemen. Zo bestaat er meer dan genoeg ongerief tussen burgers onderling door gestolen computergegevens waarop het recht nu geen greep heeft. Dat het OM niet tegen heling van privébestanden kan optreden, is een duidelijke lacune. De tv-presentatrice wier gestolen privéopnamen op internet publiek werden, kan ervan getuigen. Het wetsvoorstel kan dus nuttig zijn, maar het ontbeert voldoende waarborgen, stelt het OM te weinig grenzen en gebruikt te algemene formuleringen.