Iemand oppakken voordat-ie gaat slaan

De politie wil burgers kunnen aanhouden voordat ze een strafbaar feit hebben gepleegd. Om geweld te voorkomen, vertrouwen ze op hun intuïtie en ervaring.

Burgers verwachten van de politie dat die optreedt. Ook als de gemoederen hoog oplopen bij een burenruzie maar er nog geen klap is uitgedeeld. Dat zegt Gerrit van de Kamp, oud-politieagent en woordvoerder van politievakbond ACP. Níet optreden tast het gezag van agenten aan, vindt hij. Maar zo lang er geen strafbaar feit is gepleegd, kan de politie niets doen. „Burgers zien ons vertrekken bij een burenruzie zonder dat we iets hebben gedaan en een uur later terugkomen als er wel klappen zijn gevallen.”

Dat moet anders, vinden de ACP en de Raad van Hoofdcommissarissen. De politie moet de mogelijkheid krijgen iemand preventief aan te houden zonder dat een strafbaar feit is gepleegd of zichtbaar wordt voorbereid. Een afkoelingsperiode.

Een ervaren agent kent zijn pappenheimers, zegt Van de Kamp. „Je ziet iemand rondlopen in een uitgaansgebied die vaak betrokken is geweest bij vechtpartijen. Hij is opgefokt en dronken. Je kunt niets doen, maar je weet: drie uur later zit er bloed aan de paal.” Vroeger, zegt Van de Kamp, nam je iemand gewoon mee op verdenking van openbare dronkenschap – na een paar uurtjes mocht hij weg. Maar de burger is mondiger geworden en de wet wordt volgens Van de Kamp steeds meer naar de letter geïnterpreteerd. Het strafbare feit openbare dronkenschap is „niet zomaar te bewijzen” met een blaastest. „Je moet zo ongeveer laveloos met een fles in je hand langs de weg aangetroffen worden.”

Preventief aanhouden kan al, maar dat is een bestuurlijke maatregel (de burgemeester beslist) gebonden aan een evenement zoals een voetbalwedstrijd.

Dat is heel iets anders dan wat de politie nu wil, dat een agent mag vertrouwen op zijn intuïtie.

Daarvoor is een wetswijziging nodig. De Raad van Hoofdcommissarissen en de ACP hebben een onderzoek gevraagd aan de Politieacademie en de Vrije Universiteit. De resultaten van dat onderzoek worden over een jaar verwacht. Bekeken wordt of het beeld klopt dat agenten steeds minder vaak geweld gebruiken of aanhoudingen verrichten, bijvoorbeeld omdat ze bang zijn voor de gevolgen. Claims van burgers, intern onderzoek naar het gebruik van geweld of een dienstwapen.

Een belangrijke vraag is ook of er een relatie is tussen het aantal keer dat burgers geweld tegen agenten gebruikten (vorig jaar tweeduizend keer) en het optreden van de politie. Als de politie niet ingrijpt bij geweld, dat te aarzelend doet of onzekerheid toont, slaan agressieve burgers toe, is de redenering.

Ook komt er literatuuronderzoek naar preventieve aanhoudingen in omringende landen. Belgïe kent bijvoorbeeld de administratieve aanhouding. Iemand mag er twaalf uur worden opgesloten als diegene de openbare orde verstoort of van plan is dat te doen. Als hij of zij zich niet kan identificeren wordt dat 24 uur. Van de Kamp is niet bang dat agenten zo maar allerlei onschuldige mensen zullen aanhouden. „Een aanhouding wordt getoetst door het Openbaar Ministerie en door de rechter.”

Maar advocaat Inez Weski zei gisteravond in actualiteitenprogramma Netwerk dat zo’n bevoegdheid nooit stand zal houden bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. „Hiermee wordt het wetboek weggegooid.” Dat de politie om gezag te behouden makkelijker moet kunnen optreden, vindt Weski de omgekeerde wereld. „Gezag krijg je als je dat verdient.”