De wereld een bouwdoos

Thomas Demand gaat door voor een fotograaf die ‘de werkelijkheid op het spel zet’. Ideale kunsttaal is dat, ‘de werkelijkheid op het spel zetten’.

Je zou niet weten wat het betekent, en toch petje af. Hier is geen kunstenaar met een puntzak vol werkelijkheid op weg naar het casino, hier is een kunstenaar bezig grenzen te verkennen en naar mythische hoogten op te stijgen.

„De eerste blik op het werk van Demand verraadt niet onmiddellijk de diepte die eraan ten grondslag ligt”, aldus een andere handelaar in kunsttaal. Met zo’n explicateur tref je het als kunstenaar. Wie wil niet pas na de tiende blik een beetje opbloeien? Om uiteindelijk even diep als hoog te blijken?

Hoe zet Thomas Demand de werkelijkheid op het spel? Eerst ziet hij een foto in een populair tijdschrift. Dan bouwt hij in zijn studio na wat hij op die foto ziet. Nauwgezet. Met papier en karton. Op een schaal van één op één. En dan fotografeert hij het nagebouwde model.

Die omweg schijnt heel indrukwekkend te zijn. Dat is andere koek dan zomaar fotograferen. Dat hij zijn maquettes meteen vernietigt ‘benadrukt het wegwerpkarakter’ en dat hij logo’s en merknamen weglaat ‘maakt het beeld generiek’, voegt de hanteerder van de kunsttaal eraan toe.

Je mag Thomas Demand geen fotograaf noemen, want hij gebruikt het medium als, nu ja, als transpositie. Als medium. Je mag hem ook geen modelbouwer noemen, want zijn modellen zijn definitief verdwenen. De diepte die zich op het eerste gezicht niet verraadt is dus dat de kijker ‘twee stappen van het oorspronkelijke verhaal verwijderd’ is.

Goeie hemel, daar wordt de kijker heel gelukkig van. De nadrukkelijke garantie dat de schaal toch echt één op één was zorgt voor een ‘optimale vervreemding’, zullen we maar zeggen. Kunsttaal is besmettelijk.

Thomas Demand maakt geen gewone stillevens. Hij ‘activeert’ met zijn foto’s ‘mediaal gecodeerde herinneringsbeelden’ van de kijker. Hij fotografeert dus wat bekend is van radio en tv, om het naar mensentaal te transponeren. Het berghok dat het toneel was van kindermisbruik. Het ambassadevertrek waar de CIA belastend materiaal ontvreemdde. Allemaal werkelijkheden die op zich al erg genoeg zijn. En die door Thomas Demand in bouwdoos na bouwdoos op het spel worden gezet.

Jammer dat er geen Nobelprijs voor de kunst bestaat. Iemand die ons met karton twee passen van de werkelijkheid vandaan probeert te houden en daarin volhardt verdient die.