De kopie bepaalt de waarde van kunst

Kiarostami maakte met zijn Copie conforme een treffend portret van een huwelijk.

Maar is de film flash forward, of is het juist een flashback?

Na tien jaar van experimenten op video, keerde de Iraanse regisseur Abbas Kiarostami terug naar een min of meer conventioneel vertelde speelfilm: het intellectueel prikkelende en aangrijpende Copie conforme, met Juliette Binoche in de hoofdrol. Ze speelt een galeriehoudster in Toscane, die bij een lezing de schrijver ontmoet (operazanger William Shimell) van een boek over het verschil tussen het origineel en de reproductie in de kunst. Gaandeweg lijkt de verhouding tussen hen toch anders te liggen en lijken ze al lang getrouwd te zijn, hoewel ook dat weer onderdeel zou kunnen zijn van hun ingenieuze rollenspel.

Sommige recensenten gaan ervan uit dat het stel in de film ‘speelt’ dat ze getrouwd zijn, anderen dat ze juist spelen dat ze elkaar net hebben ontmoet. Vindt u dat amusant?

„Die verwarring is nooit mijn bedoeling geweest, maar die ligt misschien voor de hand bij het spel dat in deze film wordt gespeeld. In wezen maakt het ook helemaal niets uit, of de film uit een flash forward bestaat of dat hij juist een flashback weergeeft.”

Wat is ‘echt’ en wat is ‘spel’ in de film, als u zou moeten kiezen?

„Als ik dat zou weten, dan zou ik het vertellen, maar ik weet het zelf niet.”

De mannelijke hoofdpersoon, de schrijver en kunstkenner, is een nogal tragisch figuur: hij kan de schoonheid zien van kunst, maar heeft geen oog voor zijn omgeving, noch voor zijn vrouw.

„Ik vind hem niet tragisch. Hij is een simpele man, die er simpele ideeën op na houdt over het leven en over de liefde. Hij probeert zo eenvoudig mogelijk te leven. Daarin belichaamt hij ook een zekere wijsheid. Maar hij is ook een afstandelijke figuur, die veel minder betrokken is bij de gebeurtenissen in de film dan het vrouwelijke personage. De vrouw is een rijkere figuur, de man meer functioneel.”

Wat vindt u zo interessant aan het thema van originaliteit en reproductie?

„Dat is een onderwerp dat me al lang bezig houdt. Dat er elke dag duizenden mensen naar het Louvre komen om de Mona Lisa te zien, komt doordat iedereen zo bekend is geraakt met reproducties van het schilderij. Dat heeft niets te maken met het schilderij zelf. De reproducties bepalen de waarde van de Mona Lisa, niet andersom. Daar geloof ik sterk in.”

Uw film is vergeleken met ‘Viaggio in Italia’ van Roberto Rossellini, met een vergelijkbaar thema. Speelt u ook met het verschil tussen origineel en kopie?

„Ik heb daar niet aan gedacht toen ik mijn film aan het maken was. Maar als een persoon die veel waardering en respect heeft voor kopieën en reproducties, heb ik er geen moeite mee als mensen mijn film willen zien als een kopie van de film van Rossellini.”

Terwijl u in Italië aan de film werkte brak in uw eigen land de Groene Revolutie uit. Was het niet lastig om op zo’n cruciaal moment niet in Iran te zijn?

„Natuurlijk was dat lastig. Niet alleen voor mijzelf, maar vooral ook voor mijn zoon, die me heeft geholpen bij de montage. Hij is nog zoveel jonger en hoopvoller dan ik. Terwijl we aan het monteren waren, keken we tegelijker naar meerdere schermen: een scherm waarop we de film konden zien waaraan we werkten, en een scherm met tv-beelden van Iran.”

Heeft het nog wel zin om kunst te maken, als tegelijk zulke ingrijpende politieke gebeurtenissen plaatsvinden?

„Natuurlijk. Kunst is meer dan een luxeproduct voor mensen die het materieel goed hebben. Door kunst hebben we de kans ons bewustzijn en onze gevoeligheid te vergroten. Kunst is voedsel voor de ziel. Kunstenaars zijn als bakkers. Bakkers hebben ook de plicht om onder alle omstandigheden door te gaan met brood bakken.”