Altijd en ja, echtoveral online

Steeds meer mensen gaan met hun iPhone, iPad en laptop op vakantie.

Maar heb je dan nog wel echt vrij? „De grens tussen werk en vakantie vervaagt.”

Twintig jaar geleden ging Ivo van den Brink (1969) met vrienden op wereldreis. Hij was drie maanden van de wereld.

Ja, af en toe, als het kon, belde hij naar huis. Dan stond hij in de rij bij zo’n achterlijke munttelefoon. En dan probeerde hij in drie minuten alles te proppen wat hij had meegemaakt, of stond hij koortsachtig te zoeken naar woorden om de tijd op te vullen. En dan viel de verbinding weg.

Hij stuurde ook wel eens een fax vanaf vakantie naar huis en later, toen de internetcafés kwamen, zo’n verzamelmail met wat hij allemaal beleefd had. Als hij mazzel had kon hij ergens De Telegraaf kopen maar verder kreeg hij zijn nieuws via brieven. „Bijvoorbeeld toen onze ‘held’, de Haagse komiek Harry Touw was overleden. We stonden toen in een postkantoor in Denpasar bij de ‘post restante’ een traan weg te pinken.” Hij wil maar zeggen: twintig jaar geleden was vakantie écht weg. Onbereikbaar.

Nu zit Ivo van den Brink met zijn gezin op Curaçao en checkt hij elke morgen via zijn iPhone zijn mail, tweets en via zijn iPad de kranten. Hij verstuurt facturen naar klanten, luistert nieuwe muziek en controleert hoe het met zijn nieuwe bedrijf gaat. Hij stuurt foto’s van de kinderen naar zijn ouders. Zodat ze kunnen zien wat ze doen op de boot, op het strand, aan tafel. Via Facebook kunnen zijn vrienden zien waar hij zit, wat hij doet en wie hij ontmoet. Van den Brink reageerde op een tweet van deze krant, met de vraag wie er met zijn smartphone op vakantie ging, want dat doet hij ook natuurlijk, twitteren. „Ik schuw de vooruitgang niet”, zegt hij lachend via Skype. „Een paar keer per dag online zijn, zijn voor mij de suikerklontjes die ik af en toe meepak.”

Zoals Ivo doet, dat is natuurlijk de toekomst van vakantie. 24/7 online en in touch met je vrienden, familie, werk.

Inmiddels heeft 70 procent van de staanplaatsen op campings in Europa een draadloos netwerk zegt de ANWB, is de telefoonoplader het meest vergeten artikel op vakantie, en staat de laptop in de topvijf van meest gestolen spullen op vakantie. Als je ’s avonds op de camping je tanden poetst, liggen overal smartphones op de wastafels op te laden. Als Buienradar zegt dat het veilig is, komt iedereen zijn tentje uit. Nooit meer in onzekerheid of je salaris is overgemaakt en die belangrijke rekening betaald. „De grens tussen werk en vakantie vervaagt”, zegt een woordvoerder van de ANWB.

Maurice de Valk, arts en loopbaancoach, wil het best wel wat dramatischer zeggen. Vakantie met je smartphone ís helemaal geen vakantie meer, vindt hij. „Het wezen van vakantie is namelijk dat je er even helemaal uit bent. Uit je vertrouwde omgeving, uit je dagelijkse beslommeringen, maar ook uit je dagelijkse vreugdes. Vacare, zo zegt De Valk, betekent vrijmaken. Recreatie betekent recreëren, creëren uit iets nieuws. En Holy Days, betekent heilige dagen. Dagen van vakantie zijn dagen waarin je tot jezelf komt. Maar daar komt de fanatieke smartphone-bezitter helemaal niet meer aan toe, zegt De Valk. Hij komt niet uit zijn vertrouwde omgeving. En dat is de kern van stress, zegt De Valk: „Als je niet uit je routine gaat, kom je niet tot rust.”

De Valk ziet het om zich heen. Al dat oppervlakkige, vluchtige twitter- en mailcontact dwingt je om voortdurend te reageren. „Het is een constante stroom van oppervlakkige golfjes waar je iets mee moet. Zonder dat je de kans krijgt dieper in jezelf te gaan, te bepalen wat je zélf ergens van vindt, of hoe je iets ervaart. Twitteren dat je onder een abrikozenboom in Toscane zit, daar is natuurlijk niks mis mee. Maar wel als je vervolgens via twitter van je vrienden hoort wat je daarvan moet vinden, wat zij ervan vinden en wat jij daar weer van moet vinden.”

De Valk hoort vaak mensen zeggen dat het hen juist stress scheelt als ze online zijn. Omdat je dan eerder ergens iets vanaf weet en er veel sneller iets aan kan doen. Maar dat is juist vaak helemaal niet zo, zegt hij. Dat je écht iets aan een probleem kan doen als je erover hoort op vakantie. En daardoor krijg je juist allen maar méér stress. Omdat je machteloos staat.

Hoogleraar ‘Business Spiritualiteit’ Paul de Blot aan de Universiteit Nyenrode noemt het een „verslavingsmechanisme”, dat voortdurende getwitter, gemail en online gezoek op smartphones dat hij bij zijn studenten ziet. Je moet reageren, je moet iets terugzeggen. Als je dat voortdurend doet, en daarmee doorgaat in je vakantie, zegt De Blot, kom je er ook nooit achter wat je echt wil in je leven, wie je bent, en wat je belangrijk vindt. Door voortdurend online en interactief te zijn, word je geprogrammeerd door je buitenwereld, vindt hij. „En word je een speelbal van die buitenwereld.”

Maar het geeft toch ook veel rust en gezelligheid, even kletsen met je vrienden op vakantie? „Zeker”, zegt De Blot. Echte vrienden verrijken je. Maar veel netwerken zijn geen goede vrienden. En geven alleen maar rompslomp. Maar je kunt toch zelf bepalen wanneer je online gaat? Nou, dat betwijfelt De Blot. Het is maar de vraag of smartphone-gebruikers zich bewust zijn van de verslavingskracht van hun toestel, en van de mechanismen waarin deze zijn eigenaren dwingt.

De ANWB ziet al die online stress niet zo, zo zegt een woordvoerder van de organisatie. „Ja hooguit stress achteraf, als de rekening voor al die digitale diensten binnenkomt.”

Ivo wil nog wel een keer het totale isolement opzoeken. „Als de kinderen wat ouder zijn wil ik wel weer eens met z’n allen de rimboe in. Maar ik denk dat ik zelfs dan mijn iPhone zou meenemen. Het blijft toch een handig apparaat hoor. Er zit ook een kompas op! Dan neem ik wel een zonnecelletje mee, voor als er geen stroom is. Dagen lang onbereikbaar zijn, daar kan ik me niets meer bij voorstellen. ”