Vroedvrouw Cohen

Vandaag of morgen krijgt VVD-voorzitter Ivo Opstelten de opdracht om als informateur de weg te plaveien voor een kabinet van zijn partij en het CDA, dat op gedoogsteun van de PVV mag rekenen. Het zit er dus dik in dat de tweede partij van Nederland, de PvdA, het nakijken heeft.

In en rond die partij is de discussie inmiddels op gang over haar strategische keuzes. Om te beginnen op 20 februari van dit jaar. Toen stapte de PvdA onder leiding van Wouter Bos uit het kabinet-Balkenende. Toen werd de kiem gelegd voor wat nu een waarschijnlijke uitkomst van de formatie is: een ‘rechts’ kabinet.

De PvdA besloot die nacht om via ‘Uruzgan’ te breken met het CDA (en de ChristenUnie), terwijl de compromissen voor het grijpen lagen. Daardoor werden vervroegde verkiezingen noodzakelijk. De PvdA verdween uit het machtscentrum; het bestrijden van de economische crisis en het oplossen van de financiële gevolgen daarvan werden opgeschort. Intussen besloot Bos niet langer voor de partij te kiezen, maar voor zijn gezin. Job Cohen volgde hem als leider op.

‘Uruzgan’ speelde in de verkiezingstijd geen enkele rol. Op 9 juni boekte de PvdA de op een na slechtste verkiezingsuitslag uit haar bestaan: 30 zetels. Alleen in 2002 deed ze het nog beroerder. De PVV boekte een grote winst: van 9 naar 24 zetels. Een resultaat dat deze partij anders, misschien, pas bij de reguliere verkiezingen van 2011 zou hebben behaald.

Nu de PVV een aanzienlijke machtspositie lijkt te gaan innemen en de PvdA zich straks in de oppositie mag verbijten, hebben de strategen van die partij veel om over na te denken. Waaronder ook het zigzagbeleid van Cohen.

De PvdA-leider beklaagt zich nu over de dreigende totstandkoming van een minderheidskabinet, maar hij heeft zelf de onderhandelingen van VVD en CDA met de PVV aanbevolen.

Waar hij zelf begrijpelijke, principiële bezwaren tegen samenwerking met de PVV erop nahoudt, vond hij het kennelijk geen punt als andere partijen daarover heen stapten. In de wetenschap dat de VVD-leider Mark Rutte van meet af aan zijn voorkeur voor een rechtse coalitie heeft uitgesproken, kan Cohen nu moeilijk verbaasd zijn over diens inspanningen om zo’n kabinet tot stand te brengen. Rutte is de aanstaande vader van de komende coalitie. Hooguit kan Cohens verbazing het schijnbare gemak betreffen waarmee de interim-leider van het CDA, Verhagen, over zijn eerdere aarzeling jegens de PVV is heen gestapt.

Cohen was een van de twee partijleiders – Rutte was de ander – die eerder een einde maakten aan de onderhandelingen over Paars Plus. Terwijl D66 en GroenLinks nog wel verder wilden gaan. Daarna liet Cohen zijn afkeer van een coalitie van VVD, CDA en PvdA zo duidelijk en herhaaldelijk blijken, dat hij anderen nu moeilijk kan verwijten dat zij daar een blokkade in zagen. Nu opeens komt de PvdA-leider daarop terug.

Rutte heeft Cohen de ‘vroedvrouw’ van het rechtse kabinet genoemd. Pesterig bedoeld, maar niet onwaar, al reageerde Cohen gepikeerd. Maar dat komt vaker voor, ruzie tussen een vader en een vroedvrouw.