Van wie is deze steen?

Er zijn tientallen slachtoffers die tegen Taylor hebben getuigd.

Maar de verklaring van Campbell is volgens de aanklagers cruciaal.

DoorHanneke Chin-A-Fo

De ene werkelijkheid is die van het Sierra Leone in de jaren negentig, waar rebellengroepen in een bloedige burgeroorlog vochten om macht en grondstoffen. De andere is die van de omgebouwde gymzaal van het vroegere AIVD-hoofdkantoor in Leidschendam, waar aanklagers proberen te bewijzen dat Charles Taylor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid heeft begaan tijdens die oorlog. Tussen de chaos van de oorlog en de zittingen van het tribunaal zit veel tijd en ruimte.

In Leidschendam wordt elke dag een stukje geschiedenis geschreven. Sinds het begin van het proces in januari 2008 hebben 91 voormalige kindsoldaten, slachtoffers, rebellen en deskundigen op verzoek van de aanklagers hun relaas gedaan van de gebeurtenissen in Sierra Leone. De verdediging heeft daar vele tientallen getuigen tegenover gezet. Terwijl inwoners van Sierra Leone de bijzonderheden die over hun land naar buiten komen met aandacht volgen, is er in de westerse wereld tot nu toe weinig belangstelling voor het proces.

Morgen komt daar verandering in. Dan roept aanklager Brenda Hollis het Britse topmodel Naomi Campbell op, die pas na dagvaarding bereid was om te getuigen tegen Charles Taylor. Hollis wil Campbell laten verklaren dat Taylor haar in 1997 een bloeddiamant heeft gegeven na afloop van een liefdadigheidsdiner bij Nelson Mandela thuis in Kaapstad. Bloeddiamanten zijn diamanten die worden gedolven en verhandeld om een oorlog te financieren.

Glamour bij het oorlogstribunaal. Volgens sommige specialisten in het internationaal strafrecht is het aandachttrekkerij. „Ik zie niet in waarom haar getuigenis erg belangrijk kan zijn, tenzij hij [Taylor, red.] haar heeft verteld waar de diamant vandaan kwam”, schreef Julian Ku op het juristenblog opiniojuris.org. „Dit klinkt als een publiciteitsstunt.” Maar hij schreef ook: „Het kan maar zo werken.”

De aanklagers hechten groot belang aan de getuigenis. Voor hen staan bloeddiamanten centraal in het proces.

Tegen Taylor zijn elf aanklachten uitgevaardigd, voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Die gaan over moord, marteling, het ‘terroriseren van de burgerbevolking’ door het platbranden van dorpen, verkrachting, seksuele slavernij, het inzetten van kindsoldaten, het afhakken van ledematen en meer.

Niemand betwist dat deze misdaden hebben plaatsgevonden in Sierra Leone. Maar het is aan Hollis om te bewijzen dat Taylor er verantwoordelijk voor was. Volgens de aanklachten droeg hij als oprichter en leider van de Liberiaanse rebellenbeweging NPFL verantwoordelijkheid voor hun daden in Sierra Leone. Ook zou hij opdrachten hebben gegeven aan de Sierra-Leonese rebellengroep RUF, als onderdeel van een „wijdverspreide systematische aanval” tegen de burgerbevolking.

Zijn doel zou zijn geweest om de macht te krijgen over Sierra Leone, vooral over de diamantgebieden in het zuiden.

Hollis moet een verband leggen tussen de diamanten en het geweld, en aantonen dat Taylor dat heeft aangesticht en niet heeft geprobeerd het te stoppen. Als voorbeeld hanteert zij Taylors reis door zes Afrikaanse landen in september 1997, een maand nadat hij was aangetreden als president van Liberia. Volgens de aanklager had Taylor toen ruwe diamanten bij zich, die hij had gekregen van de RUF-leiding om er voor hen wapens mee te kopen in Zuid-Afrika. Een van die exemplaren zouden zijn mannen midden in de nacht bij Campbells slaapverblijf hebben bezorgd, als een cadeau.

Tegenover verklaringen dat Taylor bloeddiamanten in zijn bezit heeft gehad, staan getuigen die dat ontkennen. Zoals Issa Hassan Sesay vorige maand. Hij was twee jaar leider van het RUF, is vorig jaar veroordeeld tot 52 jaar cel en heeft dus weinig meer te verliezen. Als rebellenleider heeft hij „nooit diamanten aan meneer Taylor gegeven”. Hetzelfde geldt volgens hem voor de andere belangrijke RUF-leiders Foday Sankoh (in 2003 gestorven in zijn cel) en Sam Bockarie, alias Moskito (in hetzelfde jaar doodgeschoten in de jungle). Taylor zelf heeft ontkend ooit ruwe diamanten te hebben bezeten.

Hier wordt Campbells verklaring relevant. Daarmee wil Hollis aantonen dat Taylor, die zeven maanden heeft getuigd voor zijn verdediging, onjuiste verklaringen heeft afgelegd. Het voordeel voor de aanklager is dat die getuigenis relatief overzichtelijk kan zijn: de gebeurtenis speelde zich niet af in de chaos van een burgeroorlog. Bovendien heeft de getuige geen belangen in Sierra Leone of Liberia en zou ze dus geen reden hebben om te liegen.

Taylor noemt de beschuldiging dat hij een grote ruwe diamant aan het fotomodel heeft gegeven „volledig onjuist”. Dat wordt tegengesproken door actrice Mia Farrow en Campbells voormalige agent Carole White, die beiden ook bij het diner waren. „Je vergeet het niet zomaar als een vriendin je vertelt dat ze midden in de nacht een enorme diamant heeft gekregen”, zei Farrow tegen televisiezender ABC. En White heeft verklaard dat zij erbij was toen Campbell ’s nachts de deur opendeed en de diamant aannam van twee van Taylors mannen.

Nu wordt het afwachten of de getuigenis zo glad zal verlopen als gehoopt. Zowel Campbell als Taylors verdediging heeft er alles aan gedaan om haar komst te voorkomen. Campbell heeft in een televisie-interview al ontkend dat ze de diamant heeft gekregen. En Taylors advocaat Courtenay Griffiths staat bekend om zijn weinig ontziende verhoren.