Opstelten houdt Mark Rutte uit de wind

Ivo Opstelten, de beoogde informateur, speelt een sleutelrol in het succes van de VVD. Hij voorziet Mark Rutte van steun en advies, en de partij van rust.

Den Haag, 4 aug. - Op het verkiezingscongres rond de golfbaan van Papendal, april dit jaar, vuurde VVD-leider Mark Rutte de ene na de andere grap over „dat verschrikkelijke links” af op zijn publiek. Vele daarvan haalden de nieuwsbulletins van die avond. Maar de grap waar de VVD-leden het hardst om lachten, kwam van voorzitter Ivo Opstelten. „Maagzuurremmers mogen wat ons betreft uit het basispakket”, zei hij in het hem typerende donkere timbre: „Daar hebben toch alleen linkse mensen last van.”

De man die de komende weken vermoedelijk de formatieonderhandelingen zal leiden voor een rechts minderheidskabinet van VVD en CDA – met gedoogsteun van de PVV – genoot van het effect dat de grap had op zijn toehoorders. Allemaal VVD’ers. Allemaal in voor een paar stevige sneren over links en allemaal bijzonder tevreden met hem als voorzitter. „Opstelten heeft voor interne rust gezorgd”, verwoordde erelid en oud-minister Frits Korthals Altes kort voor de verkiezingen die tevredenheid van de VVD-leden. „Hij heeft Rutte zelfs in de donkerste dagen onvoorwaardelijk gesteund, waardoor die zich kon concentreren op tegenstanders.”

Opstelten werd in april 2008 voorzitter na een uiterst onrustige periode in de geschiedenis van de VVD. Rita Verdonk was een half jaar eerder uit de fractie gezet. Er bestonden twijfels over het leiderschap van Mark Rutte. De leden snakten naar een man met het natuurlijk gezag van Opstelten: in de interne voorzittersverkiezing blies hij tegenkandidaat Onno Hoes van het stembiljet.

Daarna deed hij een gewaagde voorspelling. De VVD, die toen in de peilingen rond de 18 zetels zweefde, zou bij komende Kamerverkiezingen 35 zetels halen. Opstelten werd uitgelachen. Uiteindelijk kreeg de VVD vier zetels minder, maar de partij werd wel de grootste van het land.

Partijprominenten en naaste medewerkers van Rutte onderstrepen Opsteltens rol in dat succes. De voorzitter liet onderzoek doen naar de thema’s waarop de VVD zich moest concentreren en overtuigde Rutte alleen over die onderwerpen te praten. „Rutte moet leren”, zei hij meer dan een jaar geleden, „om te hameren op een aantal heldere, eenduidige standpunten. Als je slim en snel bent, zoals Rutte, kan zoiets al snel saai lijken. Maar het moet.” Publiekelijk prees hij Rutte. Scherp, flitsend en met een groot incasseringsvermogen, was zijn oordeel. „Hij gaat de VVD groot maken”, voorspelde Opstelten in 2006. Tegelijk maakte hij duidelijk dat het „volkse karakter” van de VVD meer naar voren diende te komen, met nadruk op veiligheid en immigratie en natuurlijk: de economie, meer asfalt, minder belastingen.

Vervolg Opstelten: pagina 3

Opstelten vindt visie Wilders verkeerd

Paradoxaal genoeg maakt Opstelten zelf onderdeel uit van de gevestigde orde in het Nederlandse bestuur: op zijn 28ste burgemeester van het Drentse Dalen, gevolgd door Doorn, Delfzijl, Utrecht en Rotterdam. In die laatste twee steden kreeg hij te maken met grote groepen ontevreden kiezers die hun stem gaven aan nieuwe partijen, als Leefbaar Utrecht en Leefbaar Rotterdam. Over deze politieke nieuwelingen was hij mild: „Het bestuur heeft af en toe een klap nodig.”

De omgang met deze nieuwelingen versterkte zijn reputatie. In Rotterdam werd hij zelfs meer dan de Leefbaren het gezicht van een stevig veiligheidsbeleid. Tegelijk streed hij als VVD-voorzitter tegen de PVV van Geert Wilders. De man, zo zei Opstelten, heeft „verkeerde ideeën”. Hij is niet liberaal. Wat Wilders wel goed doet is „bekwaam” omgaan met die verkeerde ideeën. De tactiek is in orde, populistisch en luid, maar de inhoud deugt niet.

Zelf propageert hij geen luide politieke stijl. Maar hij is wel in staat gebleken populariteit te vergaren onder Rotterdammers met verschillende sociaal-economische achtergronden.

De man die grossierde in bijnamen als ‘Burgemeester Dickerdak’, ‘Bolle’ en ‘Giuliani aan de Maas’, kreeg bij zijn afscheid een groot feest in sportpaleis Ahoy, met optredens van publiekslievelingen als acteur Gerard Cox, zanger Lee Towers en schrijver Jules Deelder. Alom geprezen werd zijn optreden na de moord op Pim Fortuyn.

De oud-sociëteitscommissaris ‘meubilair’ van het Leidsch Studenten Corps heeft een groot en invloedrijk netwerk die een gezelschap kan innemen met een grap of een kwinkslag. Dat kan helpen in de komende formatiebesprekingen, die gezien de spanningen tussen CDA en PVV nog lang geen gelopen zijn race zijn.

Maar humor is geen garantie voor succes. Die waarschuwing kreeg hij van heel nabij. Zijn vrouw Mariëtte zei twee jaar geleden in deze krant: „Af en toe draaft hij door met die Leidse humor. Hou daar eens mee op, zeg ik dan, niet iedereen vindt dat leuk.”