Lubbers ziet meerderheid in minderheidskabinet

Het zou een „bijzonder meerderheidskabinet” kunnen heten, aldus ex-informateur Ruud Lubbers. Hij zag maar één mogelijke coalitie.

Ruud Lubbers was twee weken geleden nog maar net een dag begonnen als informateur of hij wilde er al weer mee ophouden. Met Mark Rutte (VVD), Job Cohen (PvdA), Geert Wilders (PVV) en Femke Halsema (GroenLinks) had hij pas vier van de tien door hem ontboden fractievoorzitters gesproken, maar toen al was hem duidelijk dat na het eerdere mislukken van Paars Plus een meerderheid niets anders wilde dan een onderzoek naar de mogelijkheden van politieke samenwerking tussen VVD, PVV en CDA. „De fractievoorzitters gaven mij geen ruimte om verschillende alternatieven te bekijken”, aldus Lubbers gisteren op een persconferentie waar hij het verslag aan de koningin van zijn werkzaamheden als informateur toelichtte.

Lubbers’ opdracht was juist het naast elkaar zetten van verschillende mogelijkheden. Die gelegenheid werd hem niet geboden. Stoppen dus? Lubbers overwoog het, maar kwam toen tot de conclusie dat in dat geval „de scherven op het bordes” zouden liggen. „Dat was natuurlijk gebeurd als ik die avond gestopt was”, aldus Lubbers.

Hij besloot aan te blijven. Dat had ook te maken met het „breed verlangen” om „hoe dan ook een combinatie van VVD, PVV en CDA te doen onderzoeken”, aldus Lubbers in zijn eindverslag. Het CDA was daar in de persoon van fractieleider Maxime Verhagen namelijk ook van overtuigd geraakt. Als de PvdA niet wenste te praten over een middenkabinet dat bestond uit VVD, PvdA en CDA was Verhagen, in de woorden van Lubbers, „als het ware in uiterste noodzaak’” bereid mee te werken aan een onderzoek naar een rechtse combinatie. Tot dan toe had Verhagen dat steeds afgehouden. Hij vond dat eerst VVD en PVV het maar met elkaar eens moesten zien te worden. Het CDA paste als dé grote verliezer van de verkiezingen – de partij werd gehalveerd – bescheidenheid.

Dat hoefde niet meer, na de weigering van de PvdA om over de middenvariant te praten. Fractieleider Cohen bleef net als zijn collega’s van D66 en GroenLinks persisteren bij een onderzoek naar rechtse samenwerking tussen VVD, PVV en CDA. Volgens Lubbers „realiseerden” deze partijen zich „onvoldoende” dat de poging ook zou kunnen slagen. Heeft Cohen daarom de rechtse combinatie mogelijk gemaakt? Lubbers: „Dat is natuurlijk grote onzin. Er is één matchmaker en dat is Rutte.”

Er wordt nu gewerkt aan een minderheidskabinet van VVD en CDA dat kan rekenen op gedoogsteun van de PVV. Dat is niet conform de opdracht van de koningin, is het verwijt van PvdA, D66 en GroenLinks. Daarin werd gevraagd om een onderzoek naar meerderheidskabinetten. Lubbers ziet het probleem niet zo. „Het betreft een kabinet dat in zijn samenstelling een minderheidskabinet is maar in de Tweede Kamer steun kan vinden bij een meerderheid van VVD, PVV en CDA bij de uitvoering van het gedoogakkoord, terwijl bij de uitvoering van het regeerakkoord de PVV-fractie het kabinet niet naar huis stuurt. Alles bijeen genomen moet dit gekwalificeerd worden als een wel heel bijzonder minderheidskabinet”, aldus de informateur in zijn eindverslag. Het zou zelfs ook een „bijzonder meerderheidskabinet” kunnen worden genoemd, zei hij nog.

Een bijzonder kabinet kortom, maar ook een bijzondere informatiefase, zo blijkt uit Lubbers’ verslag. Omdat het onderzoeken van een minderheidsvariant strikt genomen niet tot zijn opdracht behoorde, droeg Lubbers de fractievoorzitters van VVD, PVV en CDA op, buiten hem om informeel met elkaar te gaan praten. Dat hebben ze vorige week zo serieus genomen dat ze Lubbers eigenlijk niet meer nodig hadden. „De ontwikkelingen namen een andere loop”, schrijft hij in zijn eindverslag. Terwijl Lubbers rekende op een nieuwe opdracht waardoor hij als informateur officieel de onderhandelingen tussen VVD, PVV en CDA zou kunnen gaan leiden, lieten de fractievoorzitters van deze partijen hem weten dat hij zijn eindverslag kon gaan schrijven. Ze wilden met elkaar verder praten onder leiding van een nieuwe informateur van wie ze ook al een naam hadden: VVD-partijvoorzitter Ivo Opstelten, de voormalige burgemeester van Rotterdam.

Of de informateur deze gang van zaken niet vreemd vond en zich hardhandig weggezet voelde, werd hem gisteren gevraagd. Lubbers: „Het lijkt alsof u wilt zeggen dat ik het leuk vind om dit zo lang mogelijk te doen. Dat is niet zo. Ik zie Opstelten als een uitnemende keuze. Nee, ik ben een gelukkig mens.”