Hoe groot wordt PVV in senaat?

De PVV zit niet in de Eerste Kamer. VVD en CDA zijn daar een minderheid. Problematisch? Nog niet, zeggen experts. Maar Wilders moet wel scoren bij volgende verkiezingen.

Wil een kabinet politiek effectief zijn, dan is het op zijn zachtst gezegd wel handig als het zijn wetsvoorstellen zowel door de Tweede als de Eerste Kamer weet te loodsen. Maar hoe moet dat als VVD en CDA een minderheidskabinet gaan vormen met gedoogsteun van de PVV? De partij van Geert Wilders is immers nog helemaal niet vertegenwoordigd in de Eerste Kamer der Staten-Generaal.

„Voorlopig is dat nog niet zo’n probleem”, zegt Jit Peters, hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit van Amsterdam. „Nieuwe wetten maken kost tijd, dus in het eerste jaar zal het kabinet nog met weinig nieuwe wetgeving komen.”

Pas in het tweede jaar kan het kabinet in de problemen komen als het geen meerderheid heeft in de Eerste Kamer. Zo moeten alle bezuinigingsplannen – VVD, CDA en PVV willen in totaal 18 miljard bezuinigen – in wetten worden omgezet. Als een meerderheid in de senaat zich daar vervolgens tegen verzet, „zal dit kabinet het niet lang uithouden”, verwacht Peters. Hij voorspelt dat de kans dat VVD, CDA en PVV geen meerderheid halen in de Eerste Kamer vrij groot is.

In de Tweede Kamer zijn de drie partijen samen goed voor de krapst mogelijke meerderheid van 76 zetels. Het zou voor het eerst sinds 1918 zijn dat een nieuw kabinet wel een meerderheid heeft in de Tweede Kamer, maar niet in de Eerste Kamer. De kabinetten- Lubbers II en Kok II hadden beide slechts 38 zetels in de senaat.

Eén ding staat vast: politiek gezien worden de Provinciale Statenverkiezingen van 2 maart volgend jaar spannender dan ooit. Het kiezen van Eerste Kamerleden is tenslotte een taak van de vers gekozen Statenleden.

Wilders heeft al aangekondigd dat hij voor het eerst aan de Statenverkiezingen zal meedoen. „Als de VVD en het CDA met de PVV gaan samenwerken, hebben zij er alle belang bij dat hij zetels binnenhaalt”, zegt Rinus van Schendelen, hoogleraar politicologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. „Zij zullen Wilders dus alle ruimte geven om keihard campagne te voeren tegen de Partij van de Arbeid, zolang hij maar geen stemmen van het CDA en de VVD wegsnoept.”

Volgens Peters „kan het bijna niet anders” dan dat de winst van Wilders ten koste gaat van de VVD en het CDA. „Bij de Statenverkiezingen geven de kiezers hun oordeel over de eerste maanden van het kabinet. Als het CDA of de VVD wegzakt kan Wilders zetels winnen, maar de vraag is of het voldoende is voor een meerderheid.” In het verleden is vaak gebleken dat het zittende kabinet bij de Provinciale Statenverkiezingen slechter presteerde dan bij de Tweede Kamerverkiezingen.

Als Wilders gedoogsteun gaat geven aan een minderheidskabinet van VVD en CDA moet hij waarschijnlijk beloven dat hij in alle provincies meedoet aan de Statenverkiezingen, zegt Peters. „Als hij maar in een paar provincies meedoet, is de kans op Eerste Kamerzetels te gering.”

Eenvoudig zal deelname nog niet worden voor Wilders, denkt de staatsrechtgeleerde. Het is de vraag of Wilders over voldoende kandidaten beschikt, aangezien hij per provincie een lijst met tien tot twintig namen moet aanleveren. „Bij het samenstellen van de kandidatenlijsten voor de gemeenteraads- en Kamerverkiezingen eerder dit jaar kwam hij al in de problemen”, aldus Peters.

Het was een van de redenen dat Wilders bij de gemeenteraadsverkiezingen maar in twee gemeenten mee deed. Hij wilde koste wat kost „LPF-achtige toestanden” voorkomen, zoals hij dat zelf herhaaldelijk beklemtoonde. Om te voorkomen dat de PVV gelukszoekers of omstreden types zou aantrekken, werden kandidaten grondig gescreend. Desondanks werden twee kandidaten van de lijst afgehaald nadat zij in opspraak waren gekomen.

„Als Wilders meedoet aan de Statenverkiezingen loopt hij het risico dat het opnieuw misgaat”, zegt parlementair historicus Bert van den Braak. „Hoewel hij graag zelf de regie houdt, zal hij op den duur steeds meer uit handen moeten geven.” Wat bij de vorige verkiezingen al opviel aan de PVV-kandidatenlijsten, zegt Van den Braak, is dat Wilders zijn kandidaten „van de ene naar de andere lijst schuift”. Zo zitten verschillende PVV’ers én in de Tweede Kamer én in de gemeenteraad. „Zulke constructies kan hij ook wel weer bedenken voor de Provinciale Staten, maar het maakt allemaal niet zo’n sterke indruk.”