Ze zijn er net op tijd bij

Wetenschappers boorden net op tijd gaten in de enige, bijna verdwenen gletsjer van Indonesië.

Ze zoeken informatie over het weer van eeuwen geleden.

An aerial view of glaciers near the summit of the 4,884-metre (16,000-foot) Puncak Jaya mountain in the Indonesian part of New Guinea island is seen in this March 2010 handout photo. Scientists in a team led by alpine glaciologist Lonnie Thompson of Ohio State University have begun drilling ice cores at a shrinking tropical glacier in Indonesia to collect data on climate change, and hope their findings could lead to better predictions about crucial monsoon rains. REUTERS/Jez O'Hare/Freeport-McMoRan/Handout (INDONESIA - Tags: ENVIRONMENT SCI TECH) NO SALES. NO ARCHIVES. FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS Reuters

Ze waren net op tijd. Deze maand kwam een team van wetenschappers, onder leiding van Lonnie Thompson en Dwi Susanto, terug van een expeditie naar de Puncak Jaya. Daar, op de hoogste berg van Indonesië (4.884 meter), liggen de enige gletsjers in tropisch Zuidoost-Azië. Maar niet lang meer. In de twee weken dat de onderzoekers op de berg bivakkeerden, smolt de ijslaag dertig centimeter. Thompson dacht aanvankelijk nog dat de drie overgebleven gletsjers binnen enkele decennia zouden verdwijnen. Nu schat hij dat het binnen een paar jaar is gebeurd.

Nog net kon het team de ijsboringen verrichten voor cruciaal onderzoek naar het klimaat in vroeger tijden. De ijslagen in een gletsjer geven, net als boomringen, informatie over het weer in het jaar waarin ze ontstonden. Zo kunnen de wetenschappers de temperatuur en regenval tot duizenden jaren geleden afleiden uit de dikte van de ijslagen, de samenstelling van luchtbelletjes en de aanwezigheid van bijvoorbeeld stuifmeelkorrels in het ijs. Al is het te hopen dat er geen ‘jaren’ missen. Door smelt- en regenwater dat onder de gletsjer is gelekt, kan cruciale informatie zijn ‘weggesmolten’.

Het kostte het team jaren om de expeditie voor te bereiden. De Puncak Jaya ligt in Papoea, het minst ontwikkelde eiland van Indonesië. Een helikopter van mijnbouwbedrijf Freeport moest door dikke mist vliegen om de wetenschappers en vierduizend kilo aan boorinstallaties en vriezers af te leveren op 4.800 meter hoogte. Als het weer nóg slechter was geweest, hadden ze moeten klimmen.

Regen en onweer maakten deze expeditie een van de moeilijkste die de wetenschappers hebben gemaakt. Ze vertrokken in juni omdat het weer dan het gunstigst zou zijn. „We konden ons niet voorstellen hoe het dan in die andere maanden is; het regende de hele dag”, zegt Dwi Susanto. „We konden alleen werken tussen zes en tien uur ’s ochtends.” Door de harde wind waaide een tent weg en de wetenschappers zaten in angst dat de 3,5 meter hoge boorinstallatie op de top van de berg zou worden geraakt door de bliksem.

De onderzoekers hopen er vooral achter te komen hoe frequent het weerseffect El Niño vroeger voorkwam. Als het warme oceaanwater in het westen van de Stille Oceaan zich eens in de drie tot zeven jaar verplaatst richting Zuid-Amerika krijgt Azië te maken met droogte, terwijl in Zuid-Amerika juist hevige regenval en overstromingen voorkomen. Veel wetenschappers denken dat dit vroeger minder vaak en minder sterk gebeurde, en dat de toename komt door klimaatverandering.

Met de gegevens van deze ijsboring willen de wetenschappers onderzoeken of El Niño vroeger inderdaad zeldzamer en zwakker was. Daarvoor combineren ze de resultaten met die van eenzelfde expeditie naar de berg Nevado Huascarán in Peru. Als de weerhistorie op beide bergen precies tegengesteld is, weten de onderzoekers dat ze een betrouwbare geschiedenis van El Niño hebben.

Het team heeft op de Puncak Jaya drie ijscilinders met een diameter van 10 centimeter geboord, waarvan twee van 30 meter lang. Toen bereikten ze de bodem van de gletsjer. „We dachten eerst dat het ijs wel 35.000 jaar oud was, maar nu zijn we er niet meer zo zeker van”, zegt Susanto. Ze hadden verwacht in het ijs as te vinden van de explosie van vulkaan Krakatau in 1883, maar dat lijkt niet zo te zijn. Die aslaag had een aanwijzing kunnen geven voor de ouderdom van de gletsjer – nu blijft de leeftijd van de ijslaag onduidelijk. In het lab zijn de boorkernen alsnog te dateren, met chemische analyse.

Het moeilijkste van ijsboringen is de ijscilinders niet te laten smelten. Nadat ze per helikopter van de berg waren gehaald, gingen ze met een vliegtuig dat gewoonlijk ijsjes vervoert naar het stadje Timika. Na een tussenstop in Jakarta vlogen de ijskernen, in totaal 88 meter lang, naar Amerika. Nu liggen ze veilig in de vriezer van Ohio State University, waar al 64.000 meter aan ijscilinders opgeslagen ligt. Zo kan de gletsjer worden bestudeerd tot lang nadat het ijs op de Puncak Jaya verdwenen is.

Bekijk een blog en video van de ijsexpeditie via nrcnext.nl/links