Vroedvrouw Cohen

Op 20 februari van dit jaar stapte de PvdA onder leiding van toenmalig partijleider Wouter Bos uit het vierde kabinet-Balkenende. Nu er in en rond die partij zoveel discussie gaande is over haar strategische keuzes, is het goed om eraan te herinneren dat toen de kiem is gelegd voor wat nu een waarschijnlijke uitkomst van de formatie is: een ‘rechts’ kabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV.

Toen besloot de PvdA om via ‘Uruzgan’ te breken met het CDA (en de ChristenUnie), terwijl de compromissen voor het grijpen lagen. Daardoor werden vervroegde verkiezingen noodzakelijk. De PvdA verdween uit de macht; het bestrijden van de economische crisis en het oplossen van de financiële gevolgen daarvan werden opgeschort. Intussen besloot Bos niet langer voor de partij te kiezen, maar voor zijn gezin. Job Cohen, de burgemeester van Amsterdam, volgde hem op.

‘Uruzgan’ speelde in de verkiezingstijd geen enkele rol. Op 9 juni boekte de PvdA de op een na slechtste verkiezingsuitslag uit haar geschiedenis: 30 zetels. Alleen in 2002, bij de opkomst van de LPF, deed ze het nog beroerder. De PVV daarentegen boekte een grote winst: van 9 naar 24 zetels. Een resultaat dat deze partij anders, misschien, pas bij de reguliere verkiezingen van 2011 zou hebben behaald.

Nu de PVV een aanzienlijke machtspositie lijkt te gaan innemen en de PvdA zich straks in de oppositie mag verbijten, hebben de strategen van die partij veel om over na te denken. Waaronder ook het zigzagbeleid van Cohen.

De huidige PvdA-leider beklaagt zich nu over de dreigende totstandkoming van een minderheidskabinet van VVD en CDA, maar hij heeft zelf de onderhandelingen van deze partijen met de PVV aanbevolen.

Daar waar hij zelf begrijpelijke, principiële bezwaren tegen samenwerking met de PVV erop nahoudt, vond hij het kennelijk geen punt als andere partijen daarover heen stapten. In de wetenschap dat de leider van de grootste partij, Mark Rutte van de VVD, van meet af aan zijn voorkeur voor een rechtse coalitie heeft uitgesproken, kan Cohen nu moeilijk verbaasd zijn over diens inspanningen om zo’n kabinet tot stand te brengen. Rutte is de aanstaande vader van de komende coalitie. Hooguit kan Cohens verbazing het schijnbare gemak betreffen waarmee de interim-leider van het CDA, Verhagen, over zijn eerdere aarzeling jegens de PVV is heen gestapt.

Cohen was een van de twee partijleiders – Rutte was de ander – die eerder in deze formatieperiode een einde maakte aan de onderhandelingen over Paars Plus. Terwijl D66 en GroenLinks nog wel wilden verdergaan. Daarna liet Cohen zijn afkeer van een coalitie ‘door het midden’ (VVD, CDA, PvdA) zo duidelijk en herhaaldelijk blijken, dat hij anderen nu moeilijk kan verwijten dat zij daar een blokkade in zagen. Nu opeens komt de PvdA-leider daarop terug.

Rutte heeft Cohen de ‘vroedvrouw’ van het rechtse kabinet genoemd. Pesterig bedoeld, maar niet onwaar, al reageerde Cohen gepikeerd. Maar dat komt vaker voor, een ruzie tussen een vader en een vroedvrouw.