Onder het rode ledlicht groeit de sla als kool

Plantlab in Den Bosch reguleert met een nieuwe techniek de groei van gewassen. Zo kan de teelt worden afgestemd op de vraag van de consument.

In een loods in Den Bosch wordt toegepast onderzoek gedaan naar plantteelt. Onafhankelijk van weersomstandigheden of seizoensinvloeden groeien hier de gewassen. Foto's Peter de Krom Plantlab in 's-Hertogenbosch. Een uniek bedrijf dat door inovatieve onderzoeken met LED belichting en groeistimulantie de toekomst van de teelt bepaald. In samenwerking met Philips heeft men een LED ontworpen waarmee planten en groenten tot drie keer sneller groeien dan met de tradietionele middelen als een broeikast. Plantlab ziet mogelijkheden van teelt op gebouwen in de stad tot onder de grond midden in de sahara. Foto; Peter de Krom

Plant Paradise. De woorden doen misschien denken aan een groene oase waar de zon altijd schijnt, en planten en bloemen uitbundig bloeien.

Maar hier, in Den Bosch, is het paradijs een loods op een parkeerterrein. Hier is Plantlab gevestigd, een plantenlaboratorium dat onderdeel is van het Center for Growing Concepts. Samen met de HAS landbouwhogeschool in Den Bosch wordt er toegepast onderzoek gedaan naar plantteelt. Hier worden de plantmanagers van de toekomst opgeleid.

Als de deur van Plantlab open zwaait, zie je steriele witte gangen en acht dikke deuren met een zware hendel om ze te openen. Gertjan Meeuws, managing partner van het bedrijf, trekt een van de deuren open. Binnen staat langs één wand een stellage vanaf de grond tot aan het plafond. Net stapelbedden, maar dan gevuld met slaplantjes.

In deze klimaatkamers wordt onder kunst- en infrarood licht sla geteeld. De lucht voelt warmer en vochtiger aan dan buiten, en de ledverlichting in rood en blauw maakt de sla bijna onherkenbaar paars, naar zwart toe. „Dat komt alleen door het licht”, laat Meeuws zien. Hij trekt een slaplantje uit de bak en doet een stap terug in de gang. In het witte licht oogt het blad fris groen.

„Hier in ons onderzoekscentrum hebben de planten het optimaal naar hun zin”, zegt Meeuws. Want op basis van wiskundige modellen kan Plantlab de ontwikkeling van gewassen optimaal reguleren. De nieuwste ledtechnologie maakt het mogelijk om de juiste kleuren licht (blauw, rood en verrood) te scheiden van de warmte die lampen normaliter afgeven. Onafhankelijk van zonlicht, dag- en nachtritmes, seizoensinvloeden en weersomstandigheden wordt zo de groei van gewassen gestuurd. Bovendien hebben de planten in de klimaatkamer slechts 10 procent van het water nodig dat bij gewone glastuinbouw wordt gebruikt.

Mede-eigenaar en onderzoeker John van Gemert draait als het ware aan de knoppen van de variabelen water, temperatuur en licht om te zien welke variatie bij welke plant een optimale oogst oplevert. Zo ontstaat een plant-ID, een paspoort van een gewas dat straks onder de juiste condities op grote schaal geproduceerd kan worden. Het teeltproces wordt volledig beheersbaar, waardoor het rendement beter is en de oogst voorspelbaar wordt.

Het octrooi op de techniek om het lichteffect te scheiden van de micrologistiek (het systeem van aan- en afvoer en productie) binnen een plant, en de toepassing ervan is vastgelegd. Bij twee kwekers in Beesel en Elshout is 100 m2 ruimte ingericht om op grotere schaal verder te testen. Het bedrijf kijkt reikhalzend uit naar de volgende fase van grote productie voor betalende klanten. Plantlab heeft inmiddels ook een eerste klant.

De mogelijkheden zijn groot, zeggen eigenaren Van Gemert en Meeus. Allereerst kan de techniek overal ter wereld worden toegepast. De onderzoeksunit zoals die in Den Bosch staat, kan in een zeecontainer worden verscheept. Technisch dienstverlener Imtech, strategisch partner van Plantlab, wordt verantwoordelijk voor de technische service en inrichting van de units. En met Imtechs netwerk en technische kennis kan Plantlab overal kwekerijen neer zetten.

Daar zit volgens Meeuws de toekomst. Hij komt met een voorbeeld: „Alle 140.000 Boschenaren eten elke dag twee ons verse groente. Dat kan afkomstig zijn uit een gebouw van 100 x 100 meter met 14 teeltlagen.” Hij wijst naar een bescheiden gebouw op het kantorenpark.

„In meer dan 300 wereldsteden woont ruim een miljoen mensen. Met deze techniek kunnen landbouwproducten op de plaats van consumptie worden geteeld: midden in de stad. Zónder logistieke moeilijkheden. In lagen onder de supermarkt, het winkelcentrum of in leegstaande panden. Daar waar vraag is, wordt geproduceerd en op het juiste moment geoogst. Je hoeft het alleen ‘omhoog’ naar je winkel te brengen.”

Meeuws hoopt dat een retailer zijn eigen groentenkwekerij in de parkeergarage van de supermarkt start. Een cruiseschip met zijn eigen verse groentetuin aan boord is ook een mogelijkheid. Of dat een stad of land het Plantlab-concept overneemt. „Zuid-Korea of Qatar”, ziet Meeuws voor zich.

„Bij ruimtegebrek, zoals er in Japan is, kan dit interessant zijn”, zegt Dewi Hartkamp van SIGN-LTO, de innovatietak van de landbouworganisatie. Maar ze twijfelt of deze manier van telen echt rendabel is. Ruimte in steden is juist heel duur en Hartman verwacht dan ook niet dat een slatoren die concurrentieslag wint.

„Wij zien meer heil in stadslandbouw op plekken die niet gebruikt worden: bijvoorbeeld op daken of drijvende teelt op water." De oogst van natuurlijke (gratis) energiebronnen is volgens haar altijd efficiënter dan kunstmatige bronnen of indirect gebruik. „De versimpeling van de werkelijkheid moet zich eerst in de praktijk bewijzen.”

Meeuws ziet zijn groeimodel ook als een aanvulling op kweken in de kas, niet als concurrentie. De Nederlandse glastuinbouwsector is efficiënt en het klimaat vormt geen probleem. Maar telers krijgen met de techniek van Plantlab de overgang vanuit de weefselkweek en de moeilijke vermeerderingsfase wel onder controle.

Dat ziet ook Leo Marcelis, hoogleraar plantenteelt in energiezuinige kassen aan Wageningen Universiteit. „Een mooi initiatief, zegt hij, „met de mogelijkheid vraag en aanbod op elkaar af te stemmen.”

Hij heeft wel bedenkingen bij de energiebesparing. „De Nederlandse glastuinbouw is de laatste 25 jaar heel energie-efficiënt geworden. De productie is 25 procent gegroeid met terwijl het energieverbruik met 30 procent is gedaald. De eerste klimaatneutrale kassen staan er.”

Volgens de hoogleraar komt de rekensom in Nederland niet gunstig uit omdat de energie die ledverlichting kost het aflegt tegen de gratis zon. „Led wordt nog wel goedkoper. De techniek is hier goed toepasbaar bij producten met hoge toegevoegde waarde zoals kruiden.” Marcelis heeft al met Plantlab gesproken en wil graag „aan de sommen meerekenen”.

Meeuws kijkt verder dan Nederland. Volgens hem is dit dé oplossing om voldoende voedsel voor iedereen te produceren op een kleiner oppervlak met minder water. „Hiermee kan de honger de wereld uit”, is zijn overtuiging. Als er in ontwikkelingslanden plantproductie-eenheden komen, „hoeven straks een miljard mensen hun hand niet voor voedsel op te houden maar kunnen ze die zelf verbouwen”, denkt hij. „Dat geeft een gevoel van eigenwaarde terug.”

Een tankwagen kan het weinige water dat nodig is, aanvoeren. Meeuws hoopt dat Bill Gates of Richard Branson bij Plantlab aankloppen.

Zijn de gewassen die zo worden geteeld ook lekker? Aan de smaak verandert Plantlab niets. Maar onder kunstmatige omstandigheden, zonder daglicht gekweekte groenten appelleren gevoelsmatig niet aan de hang van de consument naar alles wat natuurlijk is.

Dat betreurt Meeuws. Zijn product voldoet juist aan alle eisen en wensen van de milieubewuste consument. „Onbespoten, weinig transport en ruimte nodig, weinig water en geen afval; bijdrage aan voedselprobleem en bovendien nog lekker ook”, somt hij op.

Een woordvoerder van het Voedingscentrum is nuchter: „Witte asperges en witlof zien ook geen daglicht.”