Met de nieuwe coach op avontuur

Bij de Nederlandse hockeyploeg is alles anders onder de enthousiasmerende strateeg Paul van Ass (49).

„Paul vindt altijd een manier om je te motiveren.”

Gefronste wenkbrauwen in de Nederlandse hockeywereld, toen Paul van Ass twee maanden geleden werd aangesteld als bondscoach. Wat moest men nu precies denken van deze succesvolle ondernemer, financieel onafhankelijk, coach zonder trainersdiploma’s. Natuurlijk, hij had het aardig gedaan bij HGC, tweede van Nederland, tweede van Europa. Maar een carrièrecoach, in de traditie van voorgangers als Roelant Oltmans of Maurits Hendriks – dat kun je Van Ass bepaald niet noemen.

Ooit liet hij Eminem door de kleedkamer van HGC schallen, vlak voor een beladen duel tegen Rotterdam. ‘You only get one shot’, rapte de zanger in zijn nummer Lose Yourself. „Dat klopte helemaal met die wedstrijd, we kregen één kans Europees hockey te halen”, zegt oud-international Bram Lomans, die erbij was. „Als we daar in onze broek zouden schijten, was ons hele seizoen voor niks geweest. We kregen een enorme kick van die muziek. Paul vindt altijd een manier om je te motiveren.”

Alles is anders onder de strateeg Paul van Ass (49). Wars van holle kreten als ‘kom op, knokken!’ of ‘ga ervoor!’ vertelt hij zijn spelers liever een waargebeurd verhaal uit een beroemde wedstrijd. Of haalt hij in zijn wedstrijdvoorbereiding De kunst van het oorlogvoeren van de oude Chinese krijgsheer Sun Tzu aan. Lomans: „Hij kan spelers enorm motiveren. Niet op een Ratelband-achtige manier, meer psychologisch. Hij geeft nieuwe inzichten mee, strategieën.”

Van Ass geldt in de hockeywereld als een vreemde eend in de bijt, maar topspelers die met hem werkten, zoals de HGC-iconen Lomans en Guus Vogels, roemen hem als de beste coach die zij ooit hebben gehad. „Ik vind het heel jammer dat ik niet meer onder hem in het Nederlands elftal heb kunnen spelen”, zegt Vogels, net gestopt met tophockey.

Van Ass deed meer ervaring op in het bedrijfsleven dan in het hockey, al speelde hij zelf ook voor HGC 1. Als jonge entrepreneur nam hij op zijn 28ste zijn eerste bedrijf over. Kort na de opening van het IJzeren Gordijn, eind jaren tachtig, trok hij naar Oost-Duitsland en nam er een containerfabriek over. Reorganiseren werd zijn specialiteit – het leverde hem geen windeieren op.

„Een hockeyclub is niet veel anders dan een bedrijf”, zegt Vogels. „Paul kan de voorwaarden creëren om succesvol te zijn. Hij weet verdomd veel van groepsprocessen af.” Voor Ties Kruize, binnen de bond verantwoordelijk voor het tophockey, is Van Ass precies het type coach dat de Nederlandse mannen nodig hebben. „Als ondernemer moet je beslissingen durven nemen, kunnen organiseren, met mensen kunnen omgaan. Die drie dingen zijn ook voor een coach essentieel.”

Als hockeycoach werkte hij bij Victoria, HGC en Jong Oranje, maar trainersdiploma’s haalde hij niet, tot ergernis van een aantal collega’s. Maar spelers die met hem werkten, wijzen juist op zijn capaciteiten als coach. Lomans: „Door Paul ben ik ervan overtuigd geraakt dat er een soort topopleiding moet komen waar je kunt leren coachen.”

De Engelse international Barry Middleton voelde zich mede door Van Ass thuis in Wassenaar. „Paul weet precies hoe hij het beste uit een speler kan halen. Dat is geen cliché. Hij weet bij iedereen de juiste snaar te raken. Ook een wisselspeler heeft het gevoel dat hij erbij hoort.”

Van Ass geldt als een vernieuwer, wars van het saaie, voorspelbare en risicoloze schuifhockey dat de laatste jaren gewoon is geworden in de top. Volgens Middleton komt de sportvisie van Van Ass rechtstreeks uit zijn ervaringen als ondernemer. „Hij houdt niet van dat halfhartige hockey waarbij je maar afwacht wat er gaat gebeuren. Hij wil dingen laten gebeuren, een team moet creatief zijn.” Zo houdt Van Ass zijn spelers voor dat zij de randen van de chaos opzoeken. Lomans: „Als je niets durft, ben je voorspelbaar. Je moet het avontuur aangaan, het verschil maken, daar gaat het om. Dat is wat Paul probeert over te brengen.”

Ook doelman Vogels had veel baat bij die aanpak. „Hij is de beste spiegel die ik in mijn carrière heb gehad”, zegt de oud-keeper van het Nederlands team. Vogels stond enkele jaren geleden op het punt HGC te verlaten, na een moeizaam seizoen waarin degradatie ternauwernood werd voorkomen. Totdat Van Ass het roer overnam. „Hij belde me op en zei: Guus, geef me twee weken om de boel te reorganiseren, voordat je je keuze maakt. Hij bracht in korte tijd een enorme ommekeer teweeg binnen de club en binnen de selectie. Dat jaar speelden we weer mee om de landstitel.”

Van de succesvolle ondernemer merken ze niet veel in de hockeywereld. Of het moet zijn dat Van Ass, zoals Lomans het uitdrukt, in een grotere auto rondrijdt dan de meeste hockeycoaches. „Hij houdt van auto’s.” Middleton: „Sommige jongens vroegen hem eens hoeveel goals ze moesten maken om een weekje in zijn Bentley te mogen rijden. Maar Paul is niet iemand die laat zien dat hij veel geld heeft, ook al weet iedereen dat. Hij schept er niet over op. Hij leidt een goed leven, maar hij blijft een normale jongen.”

Vogels denkt wel dat Paul van Ass op zijn tellen moet passen als baas van de nationale ploeg. „Hij kan soms wat relativerend uit de hoek komen, met een grapje. Daar kom je bij het clubhockey makkelijk mee weg, maar in het Nederlands elftal ligt alles net even wat meer onder een vergrootglas. Het is maar de vraag hoe daar op gereageerd gaat worden als het een keer wat minder gaat.”