Haider gebruikte het systeem dat hij verfoeide

Jörg Haider , de in 2008 omgekomen Oostenrijkse politicus, zei te strijden tegen het corrupte politieke systeem in zijn land. Deed hij dat met de middelen van het systeem?

Natuurlijk werd in Oostenrijk wel eens de vraag gesteld waar Jörg Haider zijn dure maatpakken en zijn luxe levensstijl van betaalde. Maar niemand kon vermoeden dat de omstreden politicus, die in 2008 om het leven kwam toen hij met te veel alcohol op achter het stuur van zijn Porsche verongelukte, geld naar Liechtenstein en wellicht ook Zwitserland doorsluisde. Daar liet hij het door anonieme trusthandelaren beheren – althans, als de verhalen die dit weekeinde opdoken kloppen.

Haider zelf wist nadrukkelijk de indruk te wekken dat hij niets te verbergen had. In 2001 kwam hij met de ‘Erecode van Karinthië’, de deelstaat waar hij Landeshauptmann was. Hij eiste absolute transparantie van zijn mensen en zei dat hij zich „schaamde” voor politici van zijn rechts-populistische FPÖ die hadden gesjoemeld met hun inkomen. „Wij gaan het netter, rechtvaardiger en zorgvuldiger doen” dan alle anderen, stond in de code. Haider beloofde om zijn inkomsten keurig te publiceren, dan zou volgens hem blijken dat hij zich „als een van de weinigen houdt aan de destijds vastgelegde inkomensgrens van 60.000 schilling” (ruim 4.000 euro).

Haider had dat ‘schone’ imago nodig om politiek te overleven. Zijn FPÖ werd groot door het verzet tegen de ‘Altparteien’, tegen de twee grote machtsblokken van christen-democraten (ÖVP) en sociaal-democraten (SPÖ), die het land na de oorlog onderling hadden verdeeld. Hun politieke invloed reikte tot diep in alle geledingen van de Oostenrijkse samenleving. Zij bepaalden wie de topbanen kregen in het ambtelijke apparaat, zij beheerden regionale banken, woningbouwverenigingen en nutsbedrijven.

Haider beloofde dat zijn FPÖ, later overgegaan in de BZÖ, die macht zou breken. Hij nam het op, zei hij, voor de kleine man die zwoegde voor een paar spaarcenten. Dat is het ambivalente in zijn persoon. Zijn kiezers namen hem zijn poenige levensstijl nauwelijks kwalijk. Niemand sprak schande van zijn Porsche, van zijn veelvuldige aanwezigheid in de Oostenrijkse jetset, van zijn vriendschap met rijke Oostenrijkse zakenlieden van wie iedereen kon vermoeden dat ze hem regelmatig geld toestopten. Om de macht van de oude partijen te breken, moest hij er kennelijk eerst deel van uitmaken en vuile handen maken.

Het financieringssysteem van de politiek, comfortabel ingericht door de oude politieke partijen, werkte dat ook in de hand. Partijgiften hoeven in Oostenrijk nauwelijks verantwoord te worden. Ook buitenlanders mogen grote schenkingen doen. En er bestaan geen sancties voor partijen die het niet zo nauw nemen met de regels.

Van dat systeem heeft Haider creatief gebruik gemaakt. Toen de Iraakse leider Saddam Hussein al door iedereen verguisd werd, nam hij het nog voor hem op. Ook de Libische leider Moammar Gadaffi, en vooral zijn zoon Saif, behoorden tot Haiders vriendenkring in de jaren dat dat omstreden was.

Dit soort vriendschappen hebben Haider veel geld opgeleverd – er verschijnen smeuïge details over medewerkers die 200.000 dollar uit Libië in kleine porties witwasten via banken in heel Oostenrijk. Ook zou Haider hebben verdiend aan dubieuze financiële transacties met een bank in de deelstaat Karinthië, waar hij als Landeshauptmann zijn eigen rijkje had opgebouwd – op een manier die niet zo heel erg afweek van wat hij de oude politieke partijen steeds heeft verweten.

De reactie van Haiders vrienden, die allemaal van niets zeggen te weten, is veelzeggend. Volgens haiders vroegere vertrouweling Karl-Heinz Petritz is het een complot van rechters en officieren van justitie uit de invloedsfeer van ÖVP en SPÖ. En als de rekeningen toch bestaan, zegt Petritz, dan is Haider er weer eens in geslaagd „om ons allemaal te verrassen”.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel Haider gebruikte het systeem dat hij verfoeide (3 augustus, pagina 4) staat dat Jörg Haider in een Porsche reed toen hij in 2008 verongelukte. Het was een Volkswagen Phaeton.