Gevonden beelden

André Thijssen toont in Rotterdam zijn verzameling ‘gevonden beelden’.

Je loopt met een gescherpte blik de tentoonstelling uit.

André Thijssen stond op het punt zijn huis te verlaten, de deurknop al in zijn hand, toen de twijfel toesloeg. Toch de camera mee? Nee, vooruit. Gewoon een keer zonder fototoestel op pad. Twee straten verderop had hij al spijt.

„Daar zie ik een prachtige platgereden duif op de straat liggen. Een heel gaaf exemplaar, met zijn vleugels symmetrisch wijd uitgespreid. Dus ik als de wiedeweerga naar huis om alsnog de camera te pakken. Ik kom weer de hoek om en zie nog net hoe er een bezemwagentje van de gemeente langsrijdt en hoe de duif fladderend de borstels van dat apparaat ingaat. Dat is de allerlaatste keer geweest dat ik zonder camera de deur uitging.”

André Thijssen, die zichzelf liever beeldmaker dan fotograaf noemde, vertelde dit verhaal toen ik hem zeven jaar geleden interviewde. Hij was op dat moment, in 2003, al jaren bezig met het aanleggen van een verzameling ‘gevonden beelden’. Daar is hij sindsdien gestaag mee doorgegaan, zo blijkt uit zijn tweedelige fotoboek Fringe Phenomena, dat deze maand verscheen. Uit het boek zijn nu 44 foto’s te zien in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam, waar ook negen korte video’s van Thijssen worden vertoond.

In die filmpjes zie je bijvoorbeeld de voeten van een wachtende vrouw op straat in Tokio. Uit verveling of nervositeit voert ze onbewust een hele choreografie uit, met stapjes opzij, naar voren of naar achteren. Vaak stapt ze met een voet over de andere, soms tikt ze haar hakken tegen elkaar of gaat ze op haar tenen staan.

Er is ook een video van een helikopter die, van onderaf gezien, in de lucht hangt te ronken. Als er in het echt zo’n helikopter overvliegt, wordt hij gerelativeerd door de mensen, gebouwen of bomen in de rest van je blikveld. Maar in de video zie je minutenlang alleen maar een wolkenlucht met een draaiende propeller en dat werkt hypnotiserend. Kijken wordt staren.

Ook voor zijn foto’s staat Thijssen stil waar anderen doorlopen. De meeste mensen zijn niet meer opmerkzaam, die zijn murw geworden van het vele visuele dat van vroeg tot laat op ons af dendert. De kunst – althans Thijssens kunst – is te blijven kijken en rustpunten te vinden voor je blik. Details waarbij je grijnzend, verbaasd of gedachtenloos kunt stilstaan.

De grappige beelden zijn het meest toegankelijk. De foto van de auto die geparkeerd is langs een stoeprand, waarop precies ter hoogte van de wielen twee grote ronde stenen liggen. Of de foto van een berglandschap in een achteruitkijkspiegeltje, waarvan de contouren naadloos overgaan in de bergen achter de voorruit.

Met andere, minder duidelijke foto’s kan gemakkelijk hetzelfde gebeuren als met de door Thijssen gefotografeerde alledaagsheden: als je niet goed kijkt, loop je eraan voorbij. Je ziet er niet altijd meteen de bijzonderheid aan af. Daarom werken de foto’s zo goed in groepsverband, als verzameling. In het boek staan soms twee verwante beelden naast elkaar, maar ook zonder beeldrijm versterken ze elkaar.

Dit is de wereld gezien door de ogen van André Thijssen. Hier loont het altijd de moeite om wat langer te blijven kijken. Dan dringt tot je door dat hoge stapels pakketjes en planken bij nader inzien lage stapeltjes waterijsjes in plastic zijn, waaruit houten stokjes steken. Twee lichtbruine staafjes in een wazige groene ruimte, een soort batterijen, blijken twee drijvende wortels in het bassin van de zeekoe in Artis.

Als beelden al niet grappig of vreemd zijn van zichzelf – de auto met de bollen als wielen, een plant achter een ruit waarin een boom weerspiegeld wordt – dan maakt Thijssen ze wel grappig of vreemd door ze uit hun verband te rukken. Het plezier en de onthechtheid waarmee hij kijkt, zijn besmettelijk. Zijn foto’s zijn puntenslijpers voor je ogen: je wandelt met een gescherpte blik zijn tentoonstelling of boek uit. Je blikveld loopt over van de wonderlijke randverschijnselen, van de fringe phenomena. Je hoeft er alleen maar naar te kijken om ze te zien.

Tentoonstelling

André Thijssen: Fringe Phenomena

T/m 12 september in het Nederlands Fotomuseum, Rotterdam. Boek: Fringe Phenomena 1 & 2, Uitgeverij d’Jonge Hond, € 39,50.****