'Géén onrust binnen CDA'

Het CDA, de grote verliezer van de verkiezingen, zit aan de onderhandelingstafel voor een nieuw kabinet. Brengt het politieke vernuft van Verhagen zijn partij weer aan de macht?

De PvdA kwam bij de verkiezingen slechts één zetel te kort om het initiatief in de kabinetsformatie te krijgen, het CDA verloor er maar liefst twintig. Toch zit interim-fractievoorzitter Maxime Verhagen van het CDA aan de onderhandelingstafel, terwijl buiten en binnen de PvdA getwijfeld wordt aan de tactische vermogens van PvdA-leider Job Cohen. Logische vraag: hoe heeft dat zo kunnen gebeuren?

Een belangrijk deel van het antwoord ligt waarschijnlijk in de politieke vermogens van Maxime Verhagen. ‘Een rat’ noemde een PvdA’er hem eens in de campagnevergadering in 2006. Die bijnaam raakte Verhagen nooit meer kwijt, en dat lag niet alleen aan de aanwezigheid van een cameraploeg.

Zijn jongste politieke succes is wellicht een van zijn rattenstreken, al zullen CDA’ers voor wie regeren met de VVD de mooiste uitkomst van iedere formatie is, waarschijnlijk liever over hem spreken als een sluwe vos.

Niet alle CDA-leden kunnen tot die factie worden gerekend. Dat blijkt wel uit de reacties dit weekeinde, nadat Verhagen samen met VVD-leider Mark Rutte en PVV-leider Geert Wilders tekst en uitleg gaf bij hun voornemen een minderheidsregering van VVD en CDA te vormen, gedoogd door de PVV. Partijprominenten als de oud-ministers Hans van den Broek en Bert de Vries vroegen zich hardop af tot welke concessies Verhagen de leider van de PVV had weten te dwingen, in ruil voor de deelname van het CDA aan formatiebesprekingen waarin ook de PVV iets gedaan krijgt. Eerder had Verhagen immers harde eisen aan de PVV gesteld. Vooral staatsrechtelijke kwesties als de vrijheid van onderwijs en godsdienst baarden Verhagen zorgen. Hij weigerde een accijns op hoofddoekjes, etnische registratie of een verbod op de Koran te betrekken in onderhandelingen. „Dat zijn kwesties die niet zijn uit te ruilen.”

Sinds vrijdagavond is duidelijk dat de PVV nergens afstand van hoeft te nemen. In de informele gesprekken is Verhagen overtuigd geraakt dat „juist omdat we elkaars verschillen niet verdoezelen maar accepteren” het mogelijk is dat „het regeerakkoord recht zal doen aan de beginselen van het CDA.” De PVV mag dus blijven roepen wat het wil, de partij maakt immers geen deel uit van de regering maar gedoogt alleen.

Een mooie vondst? „De PVV zal natuurlijk wel iets krijgen voor hun gedoogsteun”, waarschuwt Ibrahim Wijbenga, CDA-gemeenteraadslid in Eindhoven en moslim. Hij heeft zich de laatste dagen opgeworpen als spreekbuis van de CDA’ers die bij het komende congres tegen een coalitie met VVD en gedoger PVV zullen stemmen. Bovendien, zegt Wijbenga, beloont het CDA de PVV in deze constructie ook al „voor hun niet aflatende pogingen de vreemdelinghaat aan te wakkeren.”

De verdediging van Verhagen is duidelijk. De PvdA heeft het gedaan. Cohen, zo luidt de redenering, blokkeert een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA. Kwalijke zaak, want et land moet toch bestuurd worden, een verantwoordelijkheid die het CDA niet schuwt. Over instemming van de partij, maakt Verhagen zich geen zorgen. „Ik heb een goed contact met het partijbestuur en de fractie stemde vrijdag unaniem in met de onderhandelingen.”

Waarschijnlijk heeft Verhagen gelijk. Dát interim partijvoorzitter Henk Bleker voor een partijcongres heeft gezorgd waar CDA-leden hun veto over een mogelijk regeerakkoord kunnen uitspreken, is binnen het CDA al revolutionair te noemen. Daarmee lijkt de angel al uit een eventuele opstand gehaald.

Bovendien, zo meent het prominente CDA-lid en oud-senator Hans Hillen, schilderen journalisten de onrust binnen de partij groter af dan hij is. „Alle media hebben zich de afgelopen dagen suf gebeld”, zo zei hij tegen dagblad De Pers en ze vonden maar „drie kritische CDA’ers”, wier namen, zo meent Hillen, ook nogal voorspelbaar zijn. „Onrustig? Onzin!”

Cijfers lijken Hillen gelijk te geven. Slechts twintig leden hebben hun lidmaatschap opgezegd.

En dus heeft Verhagen het slim gespeeld? De nee-stemmers zijn niet overtuigd, zelfs niet van zijn politieke gogme. „Aan deze actie zijn bijzonder veel risico’s verbonden”, verwoordt raadslid Wijbinga een van hun bezwaren. Hij voorziet dat Wilders de partij blijvend onder druk zal zetten. „Wij CDA-leden zullen voortdurend heftig op zijn provocaties reageren want ons mens- en wereldbeeld is nu eenmaal fundamenteel anders. Dat zal weer ruzies veroorzaken in het CDA, waardoor we van de koude kermis zullen thuiskomen.”