Cohen is nu voor alles in

Job Cohen zag niets in een middenkabinet met CDA en VVD. Maar nu wil hij best praten. Hij krijgt kritiek uit zijn partij omdat hij „beginnersfouten” zou maken.

Het heeft veel weg van een wanhoopspoging. Eerst mislukte Paars Plus, de combinatie van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks. Daarna zei PvdA-leider Job Cohen niets in een middenkabinet van VVD, CDA en PvdA te zien. En nu een rechts kabinet dreigt, grijpt Cohen onverwachts de uitgestoken hand van SP-leider Emile Roemer. Voorzichtig, maar toch. Ondertussen ventileert hij kritiek op de werkwijze van informateur Lubbers. ,,De druiven zijn wel erg zuur in de linkse kerk’’, hoonde de woordvoerder van Mark Rutte, mede namens CDA en PVV.

De formatie is nog niet voorbij, maar de PvdA wordt her en der toch al als de grote verliezer bestempeld. Na de verkiezingen op 9 juni was de PvdA net niet de grootste partij van Nederland, het scheelde maar één zetel. Het CDA kwam in grootte pas op plaats vier. Maar 55 dagen na de verkiezingen is het wel díe partij die onderhandelt met de VVD over een minderheidskabinet, dat met de gedoogsteun van de PVV zou kunnen regeren. Job Cohen staat langs de zijlijn en heeft het nakijken.

Eigen schuld, vindt VVD-leider Mark Rutte. Hij noemde Cohen gisteren „de matchmaker van rechts” en „de vroedvrouw van dit minderheidskabinet”. Dit omdat Cohen samenwerking van VVD en PvdA onmogelijk zou hebben gemaakt. Cohen reageerde gepikeerd. Niet hij, maar Rutte zou samenwerking tussen beide partijen onmogelijk hebben gemaakt. Cohen: „Zij blokkeren, niet ik.” En, zo zei Cohen voor elke microfoon die hem onder de neus werd geduwd: „Een rechtse regering is altijd de eerste voorkeur geweest van Rutte”.

Cohen probeert met de moed der wanhoop nu alsnog aan de onderhandelingstafel te komen. Na zijn gesprek bij informateur en oud-premier Ruud Lubbers (CDA) verklaarde hij bereid te zijn een middenkabinet met VVD, PvdA en CDA te onderzoeken. Opvallend, omdat hij na het mislukken van de onderhandelingen over Paars Plus nog zei in zo’n samenwerking niets te zien.

Nog opvallender is dat Cohen gisteren ook is ingegaan op de uitnodiging van SP-leider Emile Roemer. Die wil samen met de PvdA en GroenLinks een links regeerakkoord opstellen. Zo’n akkoord gaat Cohen vooralsnog te ver. Maar hij schreef Roemer in een brief gisteren wel dat hij „graag wil praten” over samenwerking. „Toch een beetje raar”, constateert hoogleraar bestuurskunde en PvdA’er Roel in ’t Veld, „om je als één-na-grootste partij te moeten laten leiden door de SP”.

Het roept vragen op over de strategie van Cohen. Hoe speelt hij het politieke spel? Heeft hij ingeschat dat een kabinet ‘over rechts’ er toch niet zou komen? Volgens In ’t Veld getuigen alle tot nu toe genomen besluiten van de PvdA „niet van diepzinnig inzicht”. „Cohen heeft, samen met de fractie, een behoorlijk risico genomen door alleen op Paars Plus in te zetten.” Die inzet is bepaald door „de afkeer” van het CDA, zegt In ’t Veld. „Cohen heeft te veel een vast schema gevolgd. Nu wordt hij daar zelf slachtoffer van.”

Oud-minister Bram Peper noemde zijn partijgenoot Cohen gisteren al „geen briljant schaker” die „nogal onhandig” opereert. Een andere oudgediende, ex-minister Jan Pronk (PvdA) spreekt van „beginnersfouten”. Pronk: „Door een paar keer te roepen dat de rechtse variant onvoldoende is uitgeprobeerd, zoals Cohen deed, bind je de kat natuurlijk op het spek. Je loopt dan het risico dat die variant er ook daadwerkelijk uitrolt.” Volgens Pronk wilde Rutte „pertinent over rechts regeren”, daar was niet veel aan te doen. Maar Cohen had het Rutte „daarbij moeilijker kunnen maken”.

Ed van Thijn, oud-minister en ooit formatieonderhandelaar namens de PvdA, vindt dat Cohen daarentegen niets is te verwijten. Met deze minderheidsvariant is hem „de pas afgesneden”. Daar had Cohen van tevoren geen rekening mee kunnen houden. „ Hij is overvallen door dit staatsrechtelijk novum.”

Voorlopig klampen PvdA-ers zich vast aan de gedachte dat de echte onderhandelingen tussen VVD, CDA en PVV nog moeten beginnen. Ze zijn het op een aantal punten inhoudelijk eens, maar hebben totaal verschillende ideeën over hoevéél er bezuinigd moet worden.

Han Noten, fractievoorzitter voor de PvdA in de Eerste Kamer: „Dit was een onvermijdelijke keuze. Maar ik ben er niet van overtuigd dat het ook gaat lukken. Het moet wel een heel mooi akkoord worden wil de CDA-achterban ermee akkoord gaan.”