PVV in machtspositie

Nederland stevent af op een naoorlogs unicum: een minderheidskabinet. VVD en CDA willen zich afhankelijk maken van de gedoogsteun die de PVV bereid is te geven.

Hoewel het niet tot zijn opdracht behoorde, heeft informateur Lubbers de drie partijen bijeengebracht en ze ook deze ‘gedoogvariant’ laten bespreken. Koningin Beatrix had hem juist gevraagd een onderzoek te doen naar de kansen op een parlementair meerderheidskabinet. Hij kon daarbij kiezen uit mogelijke combinaties van VVD, PvdA, CDA, D66 en GroenLinks of andere meerderheidsvarianten.

Vandaag ontving de informateur de fractieleiders die bij de besprekingen buitenspel zijn komen te staan. Dat zullen ze waarschijnlijk blijven. VVD-leider Rutte heeft zelfs verklaard helemaal niet meer over andere coalities te willen praten.

En zo maakt het Binnenhof zich op voor een riskant avontuur. VVD en CDA zullen het samen vast wel eens kunnen worden. Maar de grote vraag wordt op welke punten de PVV, die de coalitie aan de benodigde minimale meerderheid van 76 zetels moet helpen, gedoogsteun zal verlenen. En waar zij haar eigen weg zal blijven kiezen.

In dat laatste schuilt de pijn voor het CDA, waarvan de liberale VVD eigenlijk ook wel wat meer blijk zou mogen geven. Prominente leden van het CDA hebben duidelijk hun twijfel over of zelfs afkeer van samenwerking met de PVV geuit.

Dat is begrijpelijk. De PVV is een partij die openlijk discrimineert, haar programma bevat daarvan diverse voorbeelden. Zij tast de vrijheid van godsdienst en van drukpers aan; ze wil de Koran verbieden. De PVV ontzegt moslims en/of Nederlanders van buitenlandse afkomst rechten die ze anderen wel gunt. Een minderheid van 857.000 ingezetenen van Nederland – zoveel moslims zijn er hier volgens de laatste schatting van het CBS – zal zich met recht bedreigd mogen voelen met de PVV in een machtspositie.

De PVV heeft niets met artikel 1 van de Grondwet, dat het gelijkheidsbeginsel en het discriminatieverbod bevat. De partij wil bovendien een einde maken aan de trias politica, de scheiding der machten, door „de vrijheid van rechters aan banden te leggen”, zo staat in haar programma.

De gedoogvariant biedt het voordeel dat PVV-leider Wilders zich een wellicht moeizame zoektocht naar kandidaat-bewindslieden kan besparen. Zij zouden anders in het kabinet de representant zijn van een partij waarvan ze niet eens lid mogen worden. Slagen de onderhandelingen, dan wordt de PVV, die eenzesde deel van de kiezers vertegenwoordigt, dus een soort halve regeringsfractie met veel macht. Strategisch gezien zou Wilders zo een knap resultaat boeken. De VVD ziet intussen toe hoe haar grootste concurrent zich in een electoraal aantrekkelijke positie nestelt.

Als het allemaal doorgaat. Voor het eerst in de geschiedenis zal het CDA-congres moeten instemmen met het formatieresultaat, zo heeft de partijtop beloofd. Dat kan straks nog spannend worden.