Halve regeringspartij

Informateur Lubbers heeft zich niet aan zijn opdracht gehouden. Koningin Beatrix had hem gevraagd een onderzoek te doen naar de kansen op een parlementair meerderheidskabinet. Hij kon daarbij kiezen uit mogelijke combinaties van VVD, PvdA, CDA, D66 en GroenLinks, of andere meerderheidsvarianten.

Lubbers heeft vervolgens de fractieleiders van VVD, PVV en CDA met elkaar in gesprek gebracht. Zij kregen van hem de boodschap mee om ook over een minderheidskabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV te praten. Welbewust week de informateur zo van zijn opdracht af. Ook al was de formulering daarvan juist tot stand gekomen nadat het staatshoofd met dezelfde Lubbers, als Minister van Staat, had overlegd.

Vandaag ontvangt de informateur de overige fractieleiders. Maar noch deze gesprekken, noch het debat dat de Tweede Kamer woensdag zal voeren zullen iets veranderen aan het voornemen van VVD, PVV en CDA om nu gedrieën verder te onderhandelen.

Lubbers zal de koningin dus moeten laten weten dat hij niet aan haar verzoek kan voldoen. En Nederland krijgt mogelijk een minderheidskabinet dat zo een naoorlogs unicum belichaamt.

Dat wordt een riskant avontuur. VVD en CDA zullen het vast wel eens kunnen worden. Maar de grote vraag wordt op welke punten de PVV, die de coalitie aan de benodigde minimale meerderheid van 76 zetels moet helpen, gedoogsteun zal verlenen. En waar zij haar eigen weg zal kiezen.

In dat laatste schuilt de pijn voor het CDA, waarvan de liberale VVD eigenlijk ook wel wat meer blijk zou mogen geven.

De PVV is een partij die openlijk discrimineert, haar programma bevat daarvan diverse voorbeelden. Zij tast de vrijheid van godsdienst en van drukpers aan: ze wil de Koran verbieden. De PVV ontzegt moslims en/of Nederlanders van buitenlandse afkomst rechten die ze anderen wel gunt. Deze minderheid, 857.000 ingezetenen van Nederland zijn moslims volgens de laatste schatting van het CBS, zal zich met recht bedreigd mogen voelen met de PVV in een machtspositie.

De PVV heeft niets met artikel 1 van de Grondwet, dat het gelijkheidsbeginsel en het discriminatieverbod bevat. De partij wil bovendien een einde maken aan de trias politica, de scheiding der machten, door „de vrijheid van rechters aan banden te leggen”.

De gedoogvariant biedt het voordeel dat PVV-leider Wilders zich een wellicht moeizame zoektocht naar kandidaat-bewindslieden kan besparen. Zij zouden anders in het kabinet de representant zijn van een partij waarvan ze niet eens lid mogen worden.

Slagen de onderhandelingen, dan wordt de PVV, die eenzesde deel van de kiezers vertegenwoordigt, dus een soort halve regeringsfractie met veel macht. Strategisch gezien zou Wilders zo een knap resultaat boeken. De VVD ziet toe hoe haar grootste concurrent zich in een electoraal aantrekkelijke positie manoeuvreert.

Als het allemaal doorgaat. Voor het eerst in de geschiedenis zal het CDA-congres moeten instemmen met het formatieresultaat, zo heeft de partijtop beloofd. Dat kan straks nog spannend worden.