Droomhuis gaat plat

In Shanghai zijn 2.000 huizen gesloopt voor een nieuw Disneyland.

Het stadsbestuur dwingt bewoners te vertrekken en compenseert hen bijna niet.

Natuurlijk kent Wang Yuchen (30) de verhalen over gedwongen huisuitzettingen en vergeefse protesten. Hij is niet voor niets een Shanghainees. Alleen al door de Wereldtentoonstelling raakten 18.000 stadsbewoners hun huizen kwijt.

„Maar ik geloofde ook in de rechtvaardigheid van de wetten in China en de leiders”, zegt de jonge ingenieur. Hij schopt een paar stenen weg in de tuin van het ‘droomhuis’ van zijn familie. De leisteengrijze villa staat eenzaam op een woestijn van vergruisd steen, geknakte elektriciteitspalen en omgehakte boomgaarden. Gas en elektra zijn afgesneden, wc’s en keuken zijn al afgevoerd.

Het huis waarvoor de familie Wang een leven lang heeft gespaard staat op de locatie van het volgende, spectaculaire project van China’s modernste stad. Hier, in Shanghai-Pudong, wordt binnenkort begonnen met de bouw van het eerste Disneyland op het Chinese vasteland. 2.000 huizen zijn al gesloopt voor het Chinees-Amerikaanse project.

Themaparken vormen de nieuwe reisbestemmingen van de Chinese middenklasse. De hoogste partijleiders van Shanghai blijken bovendien fans te zijn van Disneyworld in Florida en willen graag een pretpark in de stad. „Ik haat deze grote projecten en de gedwongen verhuizingen”, zegt Wang Yuchen. Op de balkons heeft hij rode vlaggen geplaatst, de ramen zijn beplakt met wetsteksten. Hij wil daarmee zeggen dat de slopers, maar ook de stadsbestuurders van Shanghai, „de wetten van China schenden”.

Het verhaal van de familie Wang is het verhaal van miljoenen Chinezen die al dan niet met harde hand opzijgeschoven worden om plaats te maken voor grote, economische projecten. Wang senior werkte in de transportsector en moeder bewerkte het land, waarop nu nog de villa staat.

Al het spaargeld ging in het 2008 opgeleverde huis, waar hun zoon Yuchen dit najaar in zou trekken met zijn aanstaande vrouw. Wang senior ligt nu met hartproblemen in het ziekenhuis en moeder verkeert in een shock sinds zij hoorde dat zij moeten wijken voor Mickey Mouse en Donald Duck. Van de 114.000 euro die het huis kostte, krijgen ze slechts 4.000 euro terug. Shanghai hanteerde daarvoor dezelfde formule als bij de Wereldexpo en andere prestigieuze bouwwerken.

„De slogan van de Wereldexpo luidt ‘Better City, Better Life’, maar dat geldt niet voor ons. We raken ons spaarkapitaal bijna helemaal kwijt”, zegt Wang een paar maal. Hij weet dat hij tegenover het conglomeraat van politici, hun zonen die de projectontwikkelaars aansturen en het Amerikaanse bedrijf kansloos is. Hij staat eigenlijk helemaal alleen. Duizenden voormalige dorpsgenoten zijn al vertrokken en hun huizen zijn gesloopt.

Door de groei van het internet lijkt het alsof steeds meer Chinezen durven op te staan tegen dergelijke grote projecten. Er gaat geen dag voorbij of via websites en microblogs worden meldingen over protesten tegen ontruimingen van dorpen, wijken en soms zelfs kleine steden de wereld ingestuurd. Volgens de Chinese overheid zelf vinden er jaarlijks bijna 100.000 ‘massa-incidenten’ plaats die in verband worden gebracht met gedwongen verhuizingen of arbeidsconflicten.

„Steeds meer mensen durven zich te verzetten”, denkt Yang Jianli, die het zogeheten Spreeuweninitiatief heeft opgezet. Dat is een organisatie in de VS die zich inzet voor Chinezen die uit hun huizen zijn gezet. Het initiatief protesteerde vorige week bij de VN tegen de harde methodes in Shanghai om ruimte te maken voor de Wereldtentoonstelling.

Een greep uit de berichten van deze week lijkt in lijn te zijn met de bewering van Yang Jianli. Sinds vorige week verzetten duizenden dorpsbewoners van Suzhou, ten westen van Shanghai, zich tegen de komst van een industrieterrein. In Wuhan staken zeven mensen zichzelf in brand uit protest tegen de sloop van hun huizen. In Peking zwelt opnieuw het verzet aan tegen de sloop van een van de hutongs (de oude wijken uit het Ming-tijdperk) vlakbij de Verboden Stad.

„China is een land met wetten, maar het is geen rechtsstaat”, zegt Yang Jianli vanuit Cambridge in Massachusetts. Dat onderschrijft Wang Yuchen in Shanghai met een grimmig lachje. In de verte staan de slopers met hun machines en de vrachtwagens om staal en stenen af te voeren al klaar.

Een dag later belt Yuchen opgewonden op. Op de achtergrond is het geluid van motoren te horen. „Ons droomhuis wordt gesloopt”, roept hij. Yuchen vertelt dat hij die dag nog verhaal gaat halen bij het districtsbestuur en wil demonstreren bij Disney. Vrijdag belden zijn advocaat en zijn vader op. „Yuchen heeft hulp nodig.” Wang sr. vertelt dat zijn zoon is gearresteerd. Aan het begin van het weekend zat hij nog vast.